Srimad Bhagavad Gita

॥ श्रीमद्भगवद्गीता ॥
|| śrīmadbhagavadgītā ||



Table of Contents


Chapter 1 - arjunaviṣādayogaḥ

Chapter 2 - sāṅkhyayogaḥ




To be continued...

Bhagavad Gita - Chapter 2 - Sankhya Yogah

॥ श्रीमद्भगवद्गीता ॥
|| śrīmadbhagavadgītā ||

॥ द्वितीयोऽध्यायः ॥
|| dvitīyo'dhyāyaḥ ||
Chapter 2

॥ साङ्ख्ययोगः ॥
|| sāṅkhyayogaḥ ||


सञ्जय उवाच ।
तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥ २-१ ॥
sañjaya uvāca |
taṁ tathā kṛpayāviṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam |
viṣīdantamidaṁ vākyamuvāca madhusūdanaḥ || 2-1 ||

Sañjaya said :
1. To him thus overpowered by compassion, tearful, distressed and desponding, Kṛṣṇa, the Slayer of Madhu (Madhusūdana), spoke the (following) words.

श्रीभगवानुवाच ।
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥ २-२ ॥
śrībhagavānuvāca |
kutastvā kaśmalamidaṁ viṣame samupasthitam |
anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna || 2-2 ||

The Great Lord said :
2. Whence, Arjuna, has this timidity, unwelcome to noble spirits, unheavenly, and disgraceful, come upon you in this crisis?

क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥ २-३ ॥
klaibyaṁ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate |
kṣudraṁ hṛdayadaurbalyaṁ tyaktvottiṣṭha parantapa || 2-3 ||

3. Yield not to unmanliness, O Son of Pṛthā (Pārtha)! It does not become you. Shake off this petty weakness of the heart and stand up, O Terror of Your Foes!

अर्जुन उवाच ।
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥ २-४ ॥
arjuna uvāca |
kathaṁ bhīṣmamahaṁ saṅkhye droṇaṁ ca madhusūdana |
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana || 2-4 ||

Arjuna said:
4. Madhusūdana, how shall I fight back with shafts, in war, Bhīṣma and Droṇa, who deserve my reverence?

गुरूनहत्वा हि महानुभावान्
श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव
भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥ २-५ ॥
gurūnahatvā hi mahānubhāvān
śreyo bhoktuṁ bhaikṣyamapīha loke |
hatvārthakāmāṁstu gurūnihaiva
bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān || 2-5 ||

5. Indeed it were better for me to live on alms in the world and avoid slaying my honored elders. Killing these people who seek to gain ends of their own, I should be tasting blood-stained enjoyments.

न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो
यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।
यानेव हत्वा न जिजीविषामः
तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ २-६ ॥
na caitadvidmaḥ kataranno garīyo
yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ |
yāneva hatvā na jijīviṣāmaḥ
te'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ || 2-6 ||

6. Nor do we know which is better for us - victory over them, or their victory over us. The very persons, destroying whom we should not care to live, are standing in front of us, the followers of Dhṛtarāṣṭra.

कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः
पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेताः ।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ २-७ ॥
kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ
pṛcchāmi tvāṁ dharmasammūḍhacetāḥ |
yacchreyaḥ syānniścitaṁ brūhi tanme
śiṣyaste'haṁ śādhi māṁ tvāṁ prapannam || 2-7 ||

7. My inborn nature has been overwhelmed by the bane of faintheartedness, and I am confused as regards the law of Dharma. So, I am asking you: Tell me for certain what shall prove beneficial. I am your disciple. Teach me, who have surrendered myself to you.

न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद्
यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् ।
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥ २-८ ॥
na hi prapaśyāmi mamāpanudyād
yacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām |
avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṁ
rājyaṁ surāṇāmapi cādhipatyam || 2-8 ||

8. I do not see that an unrivalled and prosperous kingdom on Earth and the overlordship over the denizens of Heaven will dispel the grief that has scorched my senses.

सञ्जय उवाच ।
एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तपः ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥ २-९ ॥
sañjaya uvāca |
evamuktvā hṛṣīkeśaṁ guḍākeśaḥ parantapaḥ |
na yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṁ babhūva ha || 2-9 ||

Sañjaya said:
9. Having spoken thus to Kṛṣṇa, the Master of the Senses (Hṛṣīkeśa), Arjuna, the Conquerer of Sleep (Guḍākeśa), said this to Govinda, the Pleaser of the Senses, "I shall never fight." Then he fell silent.

तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥ २-१० ॥
tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata |
senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṁ vacaḥ || 2-10 ||

10. To him, who sad despondent between the two armies, Hṛṣīkeśa spoke mockingly, as it were, O Descendent of Bharata (Bhārata = Dhṛtarāṣṭra, in this context only).

श्रीभगवानुवाच ।
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥ २-११ ॥
śrībhagavānuvāca |
aśocyānanvaśocastvaṁ prajñāvādāṁśca bhāṣase |
gatāsūnagatāsūṁśca nānuśocanti paṇḍitāḥ || 2-11 ||

The Great Lord said :
11. You grieve for those who deserve no grief; at the same time, you utter words of wisdom. The wise grieve neither for the dead nor for the living.

न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।
न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥ २-१२ ॥
na tvevāhaṁ jātu nāsaṁ na tvaṁ neme janādhipāḥ |
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param || 2-12 ||

12. Never, at any time, have I not been, neither you nor these rulers of men. And never shall we all cease to be.

देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनम् जरा ।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥ २-१३ ॥
dehino'sminyathā dehe kaumāraṁ yauvanam jarā |
tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati || 2-13 ||

13. Just as the embodied Self has, in the body, childhood, youth, and old age, so does it acquire another body. An intelligent man is not bewildered by it.

मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ २-१४ ॥
mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ |
āgamāpāyino'nityāstāṁstitikṣasva bhārata || 2-14 ||

14. O Son of Kuntī (Kaunteya), contact of senses with their objects cause cold and heat, pleasure and pain. These come and go - they are fleeting, O Descendent of Bharata. (Bhārata = Arjuna in this context).

यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ २-१५ ॥
yaṁ hi na vyathayantyete puruṣaṁ puruṣarṣabha |
samaduḥkhasukhaṁ dhīraṁ so'mṛtatvāya kalpate || 2-15 ||

15. O Best among Men (Puruṣarṣabha), the man who is not agitated by these, who is the equanimous in hapiness and distress, and who is wise, becomes eligible for immortality.

नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ २-१६ ॥
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ |
ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostattvadarśibhiḥ || 2-16 ||

16. The unreal does not come into being, the real never ceases to be. This truth about both of these has been perceived and concluded by the seers of reality.

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमरिहति ॥ २-१७ ॥
avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṁ tatam |
vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarihati || 2-17 ||

17. Know that to be imperishable which pervades all of this. None can destroy that which is immutable (Soul).

अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥ २-१८ ॥
antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |
anāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata || 2-18 ||

18. Only the body is perishable, which embodies the eternal imperishable and indeterminable Soul. Therefore, fight, O Descendent of Bharata!

य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥ २-१९ ॥
ya enaṁ vetti hantāraṁ yaścainaṁ manyate hatam |
ubhau tau na vijānīto nāyaṁ hanti na hanyate || 2-19 ||

19. Anyone who thinks that It (the Soul) is the slayer or is slain, does not understand. It neither slays nor is It slain.

न जायते म्रियते वा कदाचित्
नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो
न हन्यते हन्वमाने शरीरे ॥ २-२० ॥
na jāyate mriyate vā kadācit
nāyaṁ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ |
ajo nityaḥ śāśvato'yaṁ purāṇo
na hanyate hanvamāne śarīre || 2-20 ||

20. This Soul is never born, nor does It die; having once been, it never ceases to be. Unborn, everlasting and immortal, this Ancient One, is not slain when the body is slain.

वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ २-२१ ॥
vedāvināśinaṁ nityaṁ ya enamajamavyayam |
kathaṁ sa puruṣaḥ pārtha kaṁ ghātayati hanti kam || 2-21 ||

21. O Pārtha, how can a man who knows this Soul to be indestructible, everlasting, unborn and immutable, cause anyone to be slain or slay anyone himself?

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥ २-२२ ॥
vāsāṁsi jīrṇāni yathā vihāya
navāni gṛhṇāti naro'parāṇi |
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇā-
nyanyāni saṁyāti navāni dehī || 2-22 ||

22. Just as a man puts on new garments after discarding worn-out ones, similarly the Soul accepts new bodies, after discarding old and worn-out ones.

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ २-२३ ॥
nainaṁ chindanti śastrāṇi nainaṁ dahati pāvakaḥ |
na cainaṁ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ || 2-23 ||

23. Weapons do not cut It; fire does not burn It. Neither does water moisten It, nor does the wind dry it.

अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ २-२४ ॥
acchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca |
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṁ sanātanaḥ || 2-24 ||

24. This Soul cannot be cut nor burnt, nor can it be dissolved or dried. It is everlasting, all-pervasive, immutable, unmovable and eternal.

अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ २-२५ ॥
avyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate |
tasmādevaṁ viditvainaṁ nānuśocitumarhasi || 2-25 ||

25. It is said that this soul is unmanifest, inconceivable and immutable. Knowing this, you should not grieve for It.

अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि त्वं महाबाहो चैवं शोचितुमर्हसि ॥ २-२६ ॥
atha cainaṁ nityajātaṁ nityaṁ vā manyase mṛtam |
tathāpi tvaṁ mahābāho caivaṁ śocitumarhasi || 2-26 ||

26. Even if you think that the soul is perpetually born and perpetually It dies, you still ought not to grieve for It, O Mighty-armed One (Mahābāhu).

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ २-२७ ॥
jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṁ janma mṛtasya ca |
tasmādaparihārye'rthe na tvaṁ śocitumarhasi || 2-27 ||

27. Death is indeed certain for one who is born, and for one who dies, birth is certain too. Therefore, you ought not to grieve over this unavoidable sequence.

अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ २-२८ ॥
avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata |
avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā || 2-28 ||

28. All beings are unmanifest in their beginning, manifest in the interim, O Descendent of Bharata, and are unmanifest again when they are annihiliated. Therefore, why lament?

आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेनम्
आश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।
आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति
श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥ २-२९ ॥
āścaryavatpaśyati kaścidenam
āścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ |
āścaryavaccainamanyaḥ śṛṇoti
śrutvāpyenaṁ veda na caiva kaścit || 2-29 ||

29. Some look at the Soul with amazement, others talk of It with amazement, and yet others hear of It with amazement. Even after hearing of It, no one knows It for sure.

देहि नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ २-३० ॥
dehi nityamavadhyo'yaṁ dehe sarvasya bhārata |
tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṁ śocitumarhasi || 2-30 ||

30. O Descendent of Bharata, this Soul dwelling in all the bodies is everlasting and can never be slain. Therefore, you ought not to grieve for any creature.

स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।
धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ २-३१ ॥
svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi |
dharmyāddhi yuddhācchreyo'nyatkṣatriyasya na vidyate || 2-31 ||

31. Considering your own Dharma, you ought not to hesitate. For a kṣatriya, there is no better engagement than a Dhārmic war.

यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।
सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥ २-३२ ॥
yadṛcchayā copapannaṁ svargadvāramapāvṛtam |
sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddhamīdṛśam || 2-32 ||

32. O Pārtha, happy are the kṣatriyas to whom such fighting opportunities come unsought, opening for them the gateway to heaven.

अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि ।
ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥ २-३३ ॥
atha cettvamimaṁ dharmyaṁ saṁgrāmaṁ na kariṣyasi |
tataḥ svadharmaṁ kīrtiṁ ca hitvā pāpamavāpsyasi || 2-33 ||

33. If, however, you do not fight this Dhārmic war, you will lose your personal Dharma and reputation, and incur sins.

अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।
सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ २-३४ ॥
akīrtiṁ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te'vyayām |
sambhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate || 2-34 ||

34. People will speak of your infamy forever. For an honorable man, ill-fame is worse than death.

भयाद्रणदुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।
येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥ २-३५ ॥
bhayādraṇaduparataṁ maṁsyante tvāṁ mahārathāḥ |
yeṣāṁ ca tvaṁ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam || 2-35 ||

35. Great warriors will deem that you withdrew from the battle out of fear. You will fall in the eyes of those very warriors who had held you in high esteem.

अवाच्यवादांश्च बहून्वदिष्यन्ति तवाहिताः ।
निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥ २-३६ ॥
avācyavādāṁśca bahūnvadiṣyanti tavāhitāḥ |
nindantastava sāmarthyaṁ tato duḥkhataraṁ nu kim || 2-36 ||

36. Your foes will degrade you with many unmentionable words and scorn your ability. What could be more painful?

हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।
तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ २-३७ ॥
hato vā prāpsyasi svargaṁ jitvā vā bhokṣyase mahīm |
tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ || 2-37 ||

37. If you get killed, you will attain heaven, or if you win, you will enjoy this world. Therefore, stand up and fight with determination, O Son of Kuntī (Kaunteya).

सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।
ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥ २-३८ ॥
sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau |
tato yuddhāya yujyasva naivaṁ pāpamavāpsyasi || 2-38 ||

38. Being equanimous in happiness and distress, in gain and loss, in victory and defeat, fight for the sake of fighting alone; thus you will incur no sins.

एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु ।
बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥ २-३९ ॥
eṣā te'bhihitā sāṅkhye buddhiryoge tvimāṁ śṛṇu |
buddhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṁ prahāsyasi || 2-39 ||

39. So far I have imparted to you the analytical knowledge of Sāṅkhya philosophy. Now listen to the knowledge of Yoga, O Pārtha, by acquiring which you will be freed from the bondage of reaction to actions.

नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥ २-४० ॥
nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate |
svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt || 2-40 ||

40. In this endeavor there is no loss nor is there any sin. Even a little of this Dharma protects one from great peril.

व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।
बहुशाखा ह्रनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥ २-४१ ॥
vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana |
bahuśākhā hranantāśca buddhayo'vyavasāyinām || 2-41 ||

41. Those who are on this path are single-minded, O Son of Kurus (Kurunandana); but the convictions of of the irresolute are many-branched and endless.

यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥ २-४२ ॥
yāmimāṁ puṣpitāṁ vācaṁ pravadantyavipaścitaḥ |
vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ || 2-42 ||

42. Those with poor knowledge utter all these flowery words; these supposed followers of Vedas declare that there is nothing else.

कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् ।
क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥ २-४३ ॥
kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām |
kriyāviśeṣabahulāṁ bhogaiśvaryagatiṁ prati || 2-43 ||

43. Desire-ridden, seeking heaven (svarga), they engage in various pompous ceremonies that yield sensual enjoyment and opulence, as a result of good births and fruitive actions.

भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम् ।
व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥ २-४४ ॥
bhogaiśvaryaprasaktānāṁ tayāpahṛtacetasām |
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate || 2-44 ||

44. Those who are attached to sensual enjoyment and opulence, who mind is enamored by these, have no chance of having single-minded dedication to this path.

त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।
निर्द्वन्द्वौ नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ २-४५ ॥
traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna |
nirdvandvau nityasattvastho niryogakṣema ātmavān || 2-45 ||

45. The Vedas mainly deal with the three modes of nature. Go beyond these three modes of nature, O Arjuna. He who has mastered the Self is beyond dualities, free from the pursuit of profits and safety, perpetually situated in goodness (sattva.

यावानर्थ उदपाने सर्वतः सम्प्लुतोदके ।
तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥ २-४६ ॥
yāvānartha udapāne sarvataḥ samplutodake |
tāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ || 2-46 ||

46. Just as there is little purpose to a small well of water, where there is a great reservoir of water all around; similarly, all the Vedas serve little purpose to a person who knows the Supreme Brahmaṇ and is situated in the Ultimate Truth.

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन ।
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ २-४७ ॥
karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana |
mā karmaphalaheturbhūrmā te saṅgo'stvakarmaṇi || 2-47 ||

47. To your actions (duty) alone you have a right, and never to the fruits (of those actions). Never become attached to the results of actions, and never be tempted to withdraw from your actions (duty).

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय ।
सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ २-४८ ॥
yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṁ tyaktvā dhanañjaya |
siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṁ yoga ucyate || 2-48 ||

48. Being steadfast in Yoga, do your actions (duty), giving up attachment (to the fruits of actions), O Conquerer of Wealth (Dhanañjaya); consider success and failure to be equal, for such evenness of mind is called Yoga.

दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय ।
बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥ २-४९ ॥
dūreṇa hyavaraṁ karma buddhiyogāddhanañjaya |
buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ || 2-49 ||

49. Distance yourself from the inferior fruitive actions by means of yogic consciousness, O Dhanañjaya, and by surrendering your desires to such consciousness. Pitiful are those who want to enjoy the fruits of their actions.

बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते ।
तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥ २-५० ॥
buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte |
tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam || 2-50 ||

50. One with equanimous intelligence discards in this life, both good and bad results of actions. Therefore, strive (or act) for the sake of yoga; yoga is the essential art of actions.

कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।
जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ २-५१ ॥
karmajaṁ buddhiyuktā hi phalaṁ tyaktvā manīṣiṇaḥ |
janmabandhavinirmuktāḥ padaṁ gacchantyanāmayam || 2-51 ||

51. The wise men, with equanimous intelligence, give up the fruits of actions; they are liberated from the bondage of birth and attain that state beyond all miseries.

यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति ।
तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥ २-५२ ॥
yadā te mohakalilaṁ buddhirvyatitariṣyati |
tadā gantāsi nirvedaṁ śrotavyasya śrutasya ca || 2-52 ||

52. When your intelligence has surpassed the dense forest of delusion, you shall become indifferent to both all that is to be heard and all that has been heard.

श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।
समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ २-५३ ॥
śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā |
samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi || 2-53 ||

53. When you are no longer influenced by the Vedic texts and your mind is fixed unflinchingly in yogic consciousness c, then you shall attain this supreme Yoga.

अर्जुन उवाच ।
स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।
स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥ २-५४ ॥
arjuna uvāca |
sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava |
sthitadhīḥ kiṁ prabhāṣeta kimāsīta vrajeta kim || 2-54 ||

Arjuna said :
54. What is the languge of a man of stable mind, situated on yogic consciousness (samādhi), O Slayer of Keśi (Keśava)? How does such a steady man speak? How does he sit and how does he walk?

श्रीभगवानुवाच ।
प्रजहाति यदा कामान्सर्वान्पार्थ मनोगतान् ।
आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ २-५५ ॥
śrībhagavānuvāca |
prajahāti yadā kāmānsarvānpārtha manogatān |
ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate || 2-55 ||

The Great Lord said :
55. When a man gives up all desires for sense gratification, O Pārtha, which arise from mental concoctions, and when his mind finds contentment in the self alone, he is said to a man of stable consciousness.

दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।
वीतरागभयक्रोधाः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ २-५६ ॥
duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ |
vītarāgabhayakrodhāḥ sthitadhīrmunirucyate || 2-56 ||

56. One whose mind is not agitated by the miseries, who is no longer interested in pleasures, who is free from attachment, fear and anger, is called a silent sage (muni) of steady mind.

यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् ।
नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २-५७ ॥
yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham |
nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā || 2-57 ||

57. One who is not attached to good or evil that befalls him everywhere, who neither seeks nor shuns these, his mind (consciousness / wisdom) is steady.

यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २-५८ ॥
yadā saṁharate cāyaṁ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ |
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā || 2-58 ||

58. One who withdraws his senses from sense objects, as the tortoise draws its limbs altogether, is to be understood as truly situated in knowledge.

विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ २-५९ ॥
viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ |
rasavarjaṁ raso'pyasya paraṁ dṛṣṭvā nivartate || 2-59 ||

59. Even if an embodied soul renounces all sense objects, the taste for them remains. But when he experiences a higher consciousness, even this taste (for sense objects) ceases to be.

यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ २-६० ॥
yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ |
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṁ manaḥ || 2-60 ||

60. O Kaunteya, the impetuous senses of even a discerning man, who is endeavoring to control them, forcibly lead his mind astray.

तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।
वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २-६१ ॥
tāni sarvāṇi saṁyamya yukta āsīta matparaḥ |
vaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā || 2-61 ||

61. One who controls all those senses and has his consciousness situated upon Me, such a person whose senses are under control, is stable in his wisdom.

ध्यायते विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।
सङ्गात्सञ्जायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥ २-६२ ॥
dhyāyate viṣayānpuṁsaḥ saṅgasteṣūpajāyate |
saṅgātsañjāyate kāmaḥ kāmātkrodho'bhijāyate || 2-62 ||

62. While contemplating the objects of the senses, a person develops attachment for them, and from such attachment lust develops, and from lust anger arises.

क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ २-६३ ॥
krodhādbhavati sammohaḥ sammohātsmṛtivibhramaḥ |
smṛtibhraṁśād buddhināśo buddhināśātpraṇaśyati || 2-63 ||

63. From anger, delusion arises, and from delusion bewilderment of memory. When memory is bewildered, intelligence is lost, and when intelligence is lost, total destruction ensues.

रागद्वेषविमुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् । or वियुक्तैस्तु
आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ २-६४ ॥
rāgadveṣavimuktaistu viṣayānindriyaiścaran | or viyuktaistu
ātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati || 2-64 ||

64. The person who acts on objects with senses free from attachment or aversion, and with mind under control, such a person who has mastered himself attains mercy of the Lord.

प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।
प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥ २-६५ ॥
prasāde sarvaduḥkhānāṁ hānirasyopajāyate |
prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate || 2-65 ||

65. Having attained the mercy of the Lord, all the sufferings come to an end; in such a happy state, one's mind becomes steadfast.

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥ २-६६ ॥
nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā |
na cābhāvayataḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukham || 2-66 ||

66. The unintegrated mind has no wisdom; nor can such a person have contentment. Without such contentment, there is no peace. For one lacking peace, how can there be happiness?

इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥ २-६७ ॥
indriyāṇāṁ hi caratāṁ yanmano'nuvidhīyate |
tadasya harati prajñāṁ vāyurnāvamivāmbhasi || 2-67 ||

67. As a boat on the water is swept away by a strong wind, the mind focussed on the roving senses carries away a man's perception.

तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २-६८ ॥
tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ |
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā || 2-68 ||

68. Therefore, O Mighty-armed One, one who has withdrawn his senses from the sense objects all around, is of a steady mind.

या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी ।
यस्यां जाग्रति भूताणि सा निशा पस्यतो मुनेः ॥ २-६९ ॥
yā niśā sarvabhūtānāṁ tasyāṁ jāgarti saṁyamī |
yasyāṁ jāgrati bhūtāṇi sā niśā pasyato muneḥ || 2-69 ||

69. The self-controlled sage is awake during what is night for all beings; and the time of awakening for all beings is night for the introspective sage.

आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् ।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे
स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥ २-७० ॥
āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṁ
samudramāpaḥ praviśanti yadvat |
tadvatkāmā yaṁ praviśanti sarve
sa śāntimāpnoti na kāmakāmī || 2-70 ||

70. A person whose mind is not disturbed by the perpetual flow of desires, just as the rivers flow into an ocean that is perpetually being filled and yet remains still, such a person attains peace, and not the one who yearns after fulfillment of desires.

विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः ।
निर्ममो निरहङ्कारः स शान्तिमधिगच्छति ॥ २-७१ ॥
vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṁścarati niḥspṛhaḥ |
nirmamo nirahaṅkāraḥ sa śāntimadhigacchati || 2-71 ||

71. A person who has given up all desires for sense gratification, who lives free from desires, who has given up all sense of proprietorship and is devoid of false ego--he alone can attain real peace.

एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।
स्थित्वास्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति ॥ २-७२ ॥
eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṁ prāpya vimuhyati |
sthitvāsyāmantakāle'pi brahmanirvāṇamṛcchati || 2-72 ||

72. That is the way of the Brāhmaṇic (spiritual and godly) life, attaining which no one is deluded any more. Being so situated, even at the hour of death, one can gain nirvāṇa in Brahmaṇ.


॥ इति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे साङ्ख्ययोगो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥
|| iti śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṁ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṁvāde sāṅkhyayogo nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||



śrīmad bhagavad gītā - Table of Contents

Srimad Bhagavad Gita - Chapter 1 - Arjuna Visada Yogah

॥ श्रीमद्भगवद्गीता ॥
|| śrīmadbhagavadgītā ||

॥ प्रथमोऽध्यायः ॥
|| prathamo'dhyāyaḥ ||
Chapter 1

॥ अर्जुनविषादयोगः ॥
|| arjunaviṣādayogaḥ ||
Arjuna's Despondency


धृतराष्ट्र उवाच ।
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १-१ ॥
dhṛtarāṣṭra uvāca ।
dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ |
māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya || 1-1 ||

Dhṛtarāṣṭra said :
1. On the field of Dharma, on the grounds of Kurukṣetra, having gathered for war, what did my men and Pāṇḍavās do, O Sañjaya!

सञ्जय उवाच ।
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।
आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ १-२ ॥
sañjaya uvāca ।
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṁ vyūḍhaṁ duryodhanastadā |
ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt || 1-2 ||

Sañjaya said :
2. Then, seeing the marshalled army of the Pāṇḍavās, King Duryodhana approached the preceptor (Droṇa) and spoke the following words.

पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ १-३ ॥
paśyaitāṁ pāṇḍuputrāṇāmācārya mahatīṁ camūm |
vyūḍhāṁ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā || 1-3 ||

3. Look at the immense army of Pāṇḍu's sons, marshalled by your capable disciple, the son of Drupada.

अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि ।
युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ १-४ ॥
atra śūrā maheṣvāsā bhīmārjunasamā yudhi |
yuyudhāno virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ || 1-4 ||

4. In this army are present brave and mighty bowmen, equal in battle to Bhīma and Arjuna, such as Yuyudhāna, Virāṭa and Drupada, the mighty chariot-warrior.

धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।
पुरुजित् कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥ १-५ ॥
dhṛṣṭaketuścekitānaḥ kāśirājaśca vīryavān |
purujit kuntibhojaśca śaibyaśca narapuṅgavaḥ || 1-5 ||

5. Dhṛṣṭaketu, Cekitāna, the heroic King Purujit of Kāśi, Kuntibhoja, and śaibya, a hero among men.

युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥ १-६ ॥
yudhāmanyuśca vikrānta uttamaujāśca vīryavān |
saubhadro draupadeyāśca sarva eva mahārathāḥ || 1-6 ||

6. The valiant Yudhāmanyu, the formidable Uttamaujā, the son of Subhadrā and the sons of Draupadī - all indeed great warriors of mighty chariots.

अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।
नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान् ब्रवीमि ते ॥ १-७ ॥
asmākaṁ tu viśiṣṭā ye tānnibodha dvijottama |
nāyakā mama sainyasya saṁjñārthaṁ tān bravīmi te || 1-7 ||

7. As for the distinguised leaders on our side, note them, thou, best of the twice-born! I mention the leaders of my army to bring them to your notice.

भवान् भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिर्जयद्रथः ॥ १-८ ॥
bhavān bhīṣmaśca karṇaśca kṛpaśca samitiñjayaḥ |
aśvatthāmā vikarṇaśca saumadattirjayadrathaḥ || 1-8 ||

8. Yourself, Bhīṣma, Karṇa, Kṛpa, victorious in battles; Aśvatthāmā, Vikarṇa and Jayadratha, the son of Somadatta.

अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ १-९ ॥
anye ca bahavaḥ śūrā madarthe tyaktajīvitāḥ |
nānāśastrapraharaṇāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ || 1-9 ||

9. Many other brave warriors, there are too, who have staked their lives for my sake, and are armed in varied ways, all of them adepts in war.

अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ १-१० ॥
aparyāptaṁ tadasmākaṁ balaṁ bhīṣmābhirakṣitam |
paryāptaṁ tvidameteṣāṁ balaṁ bhīmābhirakṣitam || 1-10 ||

10. Our strength under the protection of Bhīṣma is immeasurable; where as, their strength, carefully protected by Bhīma is limited.

अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ १-११ ॥
ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ |
bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi || 1-11 ||

11. Stationed at your respective strategic positions, as you have been arranged, all of you must provide your support to Bhīṣma.

तस्य सञ्जनयन्हर्ष कुरुवृद्धः पितामहः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ १-१२ ॥
tasya sañjanayanharṣa kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ |
siṁhanādaṁ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṁ dadhmau pratāpavān || 1-12 ||

12. Delighting him (Duryodhana), the valiant grandsire of the Kurus, the grandfather (Bhīṣma), blew his conchshell very loudly, like the roaring of a lion.

ततः शङ्खश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ १-१३ ॥
tataḥ śaṅkhaśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ |
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat || 1-13 ||

13. Then, the conchshells, bugles, trumpets, drums and horns were all suddenly sounded together, and the din was tumultuous.

ततः श्वेतैर्हयैर्युक्तो महति स्यन्दने स्थितौ ।
माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ १-१४ ॥
tataḥ śvetairhayairyukto mahati syandane sthitau |
mādhavaḥ pāṇḍavaścaiva divyau śaṅkhau pradadhmatuḥ || 1-14 ||

14. Then, stationed on a grand chariot, yoked with white horses, the Husband of Lakṣmī (Mādhava = Kṛṣṇa) and the Son of Pāṇḍu (Pāṇḍava = Arjuna), blew their divine conchshells.

पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः ।
पौण्द्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ १-१५ ॥
pāñcajanyaṁ hṛṣīkeśo devadattaṁ dhanañjayaḥ |
pauṇdraṁ dadhmau mahāśaṅkhaṁ bhīmakarmā vṛkodaraḥ || 1-15 ||

15. The Lord of the Senses (Hṛṣīkeśa = Kṛṣṇa) blew his conchshell the Pāñcajanya, the Conqueror of Wealth (Dhanañjaya = Arjuna) blew his conchshell the Devadatta, the mighty conchshell Pauṇdra was blown by the performer of Herculean tasks and voracious eater (Bhīma).

अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ १-१६ ॥
anantavijayaṁ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau || 1-16 ||

16. King Yudhiṣṭhira, the son of Kuntī, blew his conchshell, the Anantavijaya, while Nakula and Sahadeva blew the Sughoṣa and the Maṇipuṣpaka.

काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥ १-१७ ॥
kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ |
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ || 1-17 ||

17. The great archer, King of Kāśi, and the great chariot-warrior śikhaṇḍī, Dhṛṣṭadyumna, Virāṭa and the unsurpassed Sātyaki...

द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।
सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ १-१८ ॥
drupado draupadeyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpate |
saubhadraśca mahābāhuḥ śaṅkhāndadhmuḥ pṛthakpṛthak || 1-18 ||

18. Drupada, the sons of Draupadī, the mighty-armed son of Subhadrā (Abhimanyu - these, O King, all blew their respective conchshells.




To be continued...


śrīmad bhagavad gītā - Table of Contents

Gitadhyanam

॥ गीताध्यानम् ॥
|| gītādhyānam ||

पार्थाय प्रतिबोधितां भगवता नारायणेन स्वयं
व्यासेन ग्रथितां पुराणमुनिना मध्येमहाभारतम् ।
अद्वैतामृतवर्षिणीं भगवतीमष्टादशाध्यायिनीं
अम्ब त्वामनुसंदधामि भगवद्गीते भवद्वेषिणीम् ॥ १ ॥
pārthāya pratibodhitāṁ bhagavatā nārāyaṇena svayaṁ
vyāsena grathitāṁ purāṇamuninā madhyemahābhāratam |
advaitāmṛtavarṣiṇīṁ bhagavatīmaṣṭādaśādhyāyinīṁ
amba tvāmanusaṁdadhāmi bhagavadgīte bhavadveṣiṇīm || 1 ||

नमोऽस्तु ते व्यास विशालबुद्धे फुल्लारविंदायतपत्रनेत्र ।
येन त्वया भारततैलपूर्णः प्रज्वालितो ज्ञानमयः प्रदीपः ॥ २ ॥
namo'stu te vyāsa viśālabuddhe phullāraviṁdāyatapatranetra |
yena tvayā bhāratatailapūrṇaḥ prajvālito jñānamayaḥ pradīpaḥ || 2 ||

प्रपन्नपारिजाताय तोत्रवेत्रैकपाणये ।
ज्ञानमुद्राय कृष्णाय गीतामृतदुहे नमः ॥ ३ ॥
prapannapārijātāya totravetraikapāṇaye |
jñānamudrāya kṛṣṇāya gītāmṛtaduhe namaḥ || 3 ||

सर्वोपनिषदो गावो दोग्धा गोपालनन्दनः ।
पार्थो वत्सः सुधीर्भोक्ता दुग्धं गीतामृतं महत् ॥ ४ ॥
sarvopaniṣado gāvo dogdhā gopālanandanaḥ |
pārtho vatsaḥ sudhīrbhoktā dugdhaṁ gītāmṛtaṁ mahat || 4 ||

वसुदेवसुतं देवं कंसचाणूरमर्दनम् ।
देवकीपरमानन्दं कृष्णं वन्दे जगद्गुरुम् ॥ ५ ॥
vasudevasutaṁ devaṁ kaṁsacāṇūramardanam |
devakīparamānandaṁ kṛṣṇaṁ vande jagadgurum || 5 ||

भीष्मद्रोणतटा जयद्रथजला गांधारनीलोत्पला
शल्यग्राहवती कृपेण वहनी कर्णेन वेलाकुला ।
अश्वत्थामविकर्णघोरमकरा दुर्योधनावर्तिनी ।
सोत्तीर्णा खलु पांडवै रणनदी कैवर्तकः केशवः ॥ ६ ॥
bhīṣmadroṇataṭā jayadrathajalā gāṁdhāranīlotpalā
śalyagrāhavatī kṛpeṇa vahanī karṇena velākulā |
aśvatthāmavikarṇaghoramakarā duryodhanāvartinī |
sottīrṇā khalu pāṁḍavai raṇanadī kaivartakaḥ keśavaḥ || 6 ||

पाराशर्यवचःसरोजममलं गीतार्थगन्धोत्कटं ।
नानाख्यानककेसरं हरिकथासद्वासनावासितम् ।
लोके सज्जनषट्पदैरहरहः पेपीयमानं मुदा ।
भूयाद्भारतपंकजं कलिमलप्रध्वंसि नः श्रेयसे ॥ ७ ॥
pārāśaryavacaḥsarojamamalaṁ gītārthagandhotkaṭaṁ |
nānākhyānakakesaraṁ harikathāsadvāsanāvāsitam |
loke sajjanaṣaṭpadairaharahaḥ pepīyamānaṁ mudā |
bhūyādbhāratapaṁkajaṁ kalimalapradhvaṁsi naḥ śreyase || 7 ||

मूकं करोति वाचालं पंगुं लंघयते गिरिम् ।
यत्कृपा तमहं वन्दे परमानन्दमाधवम् ॥ ८ ॥
mūkaṁ karoti vācālaṁ paṁguṁ laṁghayate girim |
yatkṛpā tamahaṁ vande paramānandamādhavam || 8 ||

यं ब्रह्मा वरुणेन्द्ररुद्रमरुतः स्तुन्वन्ति दिव्यैः स्तवैः
वेदैः सांगपदक्रमोपनिषदैर्गायन्ति यं सामगाः ।
ध्यानावस्थिततद्गतेन मनसा पश्यन्ति यं योगिनो
यस्यान्तं न विदुः सुरासुरगणा देवाय तस्मै नमः ॥ ९ ॥
yaṁ brahmā varuṇendrarudramarutaḥ stunvanti divyaiḥ stavaiḥ
vedaiḥ sāṁgapadakramopaniṣadairgāyanti yaṁ sāmagāḥ |
dhyānāvasthitatadgatena manasā paśyanti yaṁ yogino
yasyāntaṁ na viduḥ surāsuragaṇā devāya tasmai namaḥ || 9 ||

Sri Lalita Sahasranama Stotram

॥ श्रीललितासहस्रनामस्तोत्रम् ॥
|| śrīlalitāsahasranāmastotram ||


॥ न्यासः ॥
|| nyāsaḥ ||

अस्य श्रीललितासहस्रनामस्तोत्रमाला मन्त्रस्य ।
वशिन्यादिवाग्देवता ऋषयः ।
अनुष्टुप् छन्दः ।
श्रीललितापरमेश्वरी देवता ।
श्रीमद्वाग्भवकूटेति बीजम् ।
मध्यकूटेति शक्तिः ।
शक्तिकूटेति कीलकम् ।
श्रीललितामहात्रिपुरसुन्दरीप्रसादसिद्धिद्वारा चिन्तितफलावाप्त्यर्थे जपे विनियोगः ।
asya śrīlalitāsahasranāmastotramālā mantrasya |
vaśinyādivāgdevatā ṛṣayaḥ |
anuṣṭup chandaḥ |
śrīlalitāparameśvarī devatā |
śrīmadvāgbhavakūṭeti bījam |
madhyakūṭeti śaktiḥ |
śaktikūṭeti kīlakam |
śrīlalitāmahātripurasundarīprasādasiddhidvārā cintitaphalāvāptyarthe jape viniyogaḥ |


॥ ध्यानम् ॥
|| dhyānam ||

सिन्दूरारुण विग्रहां त्रिनयनां माणिक्यमौलि स्फुरत्
तारा नायक शेखरां स्मितमुखी मापीन वक्षोरुहाम् ।
पाणिभ्यामलिपूर्ण रत्न चषकं रक्तोत्पलं बिभ्रतीं
सौम्यां रत्न घटस्थ रक्तचरणां ध्यायेत् परामम्बिकाम् ॥
sindūrāruṇa vigrahāṁ trinayanāṁ māṇikyamauli sphurat
tārā nāyaka śekharāṁ smitamukhī māpīna vakṣoruhām |
pāṇibhyāmalipūrṇa ratna caṣakaṁ raktotpalaṁ bibhratīṁ
saumyāṁ ratna ghaṭastha raktacaraṇāṁ dhyāyet parāmambikām ||

अरुणां करुणा तरङ्गिताक्षीं धृत पाशाङ्कुश पुष्प बाणचापाम् ।
अणिमादिभिरावृतां मयूखैरहमित्येव विभावये भवानीम् ॥
aruṇāṁ karuṇā taraṅgitākṣīṁ dhṛta pāśāṅkuśa puṣpa bāṇacāpām |
aṇimādibhirāvṛtāṁ mayūkhairahamityeva vibhāvaye bhavānīm ||

ध्यायेत् पद्मासनस्थां विकसितवदनां पद्मपत्रायताक्षीं
हेमाभां पीतवस्त्रां करकलितलसद्धेमपद्मां वराङ्गीम् ।
सर्वालङ्कारयुक्तां सततमभयदां भक्तनम्रां भवानीं
श्रीविद्यां शान्त मूर्तीं सकल सुरनुतां सर्व सम्पत्प्रदात्रीम् ॥
dhyāyet padmāsanasthāṁ vikasitavadanāṁ padmapatrāyatākṣīṁ
hemābhāṁ pītavastrāṁ karakalitalasaddhemapadmāṁ varāṅgīm |
sarvālaṅkārayuktāṁ satatamabhayadāṁ bhaktanamrāṁ bhavānīṁ
śrīvidyāṁ śānta mūrtīṁ sakala suranutāṁ sarva sampatpradātrīm ||

सकुङ्कुमविलेपनामलिकचुम्बिकस्तूरिकां
समन्दहसितेक्षणां सशरचापपाशाङ्कुशाम् ।
अशेषजनमोहिनीं अरुणमाल्यभूषाम्बरां
जपाकुसुमभासुरां जपविधौ स्मरेदम्बिकाम् ॥
sakuṅkumavilepanāmalikacumbikastūrikāṁ
samandahasitekṣaṇāṁ saśaracāpapāśāṅkuśām |
aśeṣajanamohinīṁ aruṇamālyabhūṣāmbarāṁ
japākusumabhāsurāṁ japavidhau smaredambikām ||


॥ अथ श्रीललितासहस्रनामस्तोत्रम् ॥
|| atha śrīlalitāsahasranāmastotram ||

ॐ श्रीमाता श्रीमहाराज्ञी श्रीमत्सिंहासनेश्वरी ।
चिदग्नि-कुण्ड-सम्भूता देवकार्य-समुद्यता ॥ १ ॥
om śrīmātā śrīmahārājñī śrīmatsiṁhāsaneśvarī |
cidagni-kuṇḍa-sambhūtā devakārya-samudyatā || 1 ||

उद्यद्भानु-सहस्राभा चतुर्बाहु-समन्विता ।
रागस्वरूप-पाशाढ्या क्रोधाकाराङ्कुशोज्ज्वला ॥ २ ॥
udyadbhānu-sahasrābhā caturbāhu-samanvitā |
rāgasvarūpa-pāśāḍhyā krodhākārāṅkuśojjvalā || 2 ||

मनोरूपेक्षु-कोदण्डा पञ्चतन्मात्र-सायका ।
निजारुण-प्रभापूर-मज्जद्ब्रह्माण्ड-मण्डला ॥ ३ ॥
manorūpekṣu-kodaṇḍā pañcatanmātra-sāyakā |
nijāruṇa-prabhāpūra-majjadbrahmāṇḍa-maṇḍalā || 3 ||

चम्पकाशोक-पुन्नाग-सौगन्धिक-लसत्कचा ।
कुरुविन्दमणि-श्रेणी-कनत्कोटीर-मण्डिता ॥ ४ ॥
campakāśoka-punnāga-saugandhika-lasatkacā |
kuruvindamaṇi-śreṇī-kanatkoṭīra-maṇḍitā || 4 ||

अष्टमीचन्द्र-विभ्राज-दलिकस्थल-शोभिता ।
मुखचन्द्र-कलङ्काभ-मृगनाभि-विशेषका ॥ ५ ॥
aṣṭamīcandra-vibhrāja-dalikasthala-śobhitā |
mukhacandra-kalaṅkābha-mṛganābhi-viśeṣakā || 5 ||

वदनस्मर-माङ्गल्य-गृहतोरण-चिल्लिका ।
वक्त्रलक्ष्मी-परीवाह-चलन्मीनाभ-लोचना ॥ ६ ॥
vadanasmara-māṅgalya-gṛhatoraṇa-cillikā |
vaktralakṣmī-parīvāha-calanmīnābha-locanā || 6 ||

नवचम्पक-पुष्पाभ-नासादण्ड-विराजिता ।
ताराकान्ति-तिरस्कारि-नासाभरण-भासुरा ॥ ७ ॥
navacampaka-puṣpābha-nāsādaṇḍa-virājitā |
tārākānti-tiraskāri-nāsābharaṇa-bhāsurā || 7 ||

कदम्बमञ्जरी-क्लृप्त-कर्णपूर-मनोहरा ।
ताटङ्क-युगली-भूत-तपनोडुप-मण्दला ॥ ८ ॥
kadambamañjarī-klṛpta-karṇapūra-manoharā |
tāṭaṅka-yugalī-bhūta-tapanoḍupa-maṇdalā || 8 ||

पद्मरागशिलादर्श-परिभावि-कपोलभूः ।
नवविद्रुम-बिम्बश्री-न्यक्कारि-रदनच्छदा ॥ ९ ॥ or दशनच्छदा
padmarāgaśilādarśa-paribhāvi-kapolabhūḥ |
navavidruma-bimbaśrī-nyakkāri-radanacchadā || 9 || or daśanacchadā

शुद्धविद्याङ्कुराकार-द्विजपङ्क्ति-द्वयोज्ज्वला ।
कर्पूरवीटिकामोद-समाकर्षि-दिगन्तरा ॥ १० ॥
śuddhavidyāṅkurākāra-dvijapaṅkti-dvayojjvalā |
karpūravīṭikāmoda-samākarṣi-digantarā || 10 ||

निज-सल्लाप-माधुर्य-विनिर्भर्त्सित-कच्छपी । or निजसंलाप
मन्दस्मित-प्रभापूर-मज्जत्कामेश-मानसा ॥ ११ ॥
nija-sallāpa-mādhurya-vinirbhartsita-kacchapī | or nijasaṁlāpa
mandasmita-prabhāpūra-majjatkāmeśa-mānasā || 11 ||

अनाकलित-सादृश्य-चिबुकश्री-विराजिता । or चुबुकश्री
कामेश-बद्ध-माङ्गल्य-सूत्र-शोभित-कन्धरा ॥ १२ ॥
anākalita-sādṛśya-cibukaśrī-virājitā | or cubukaśrī
kāmeśa-baddha-māṅgalya-sūtra-śobhita-kandharā || 12 ||

कनकाङ्गद-केयूर-कमनीय-भुजान्विता ।
रत्नग्रैवेय-चिन्ताक-लोल-मुक्ता-फलान्विता ॥ १३ ॥
kanakāṅgada-keyūra-kamanīya-bhujānvitā |
ratnagraiveya-cintāka-lola-muktā-phalānvitā || 13 ||

कामेश्वर-प्रेमरत्न-मणि-प्रतिपण-स्तनी ।
नाभ्यालवाल-रोमालि-लता-फल-कुचद्वयी ॥ १४ ॥
kāmeśvara-premaratna-maṇi-pratipaṇa-stanī |
nābhyālavāla-romāli-latā-phala-kucadvayī || 14 ||

लक्ष्यरोम-लताधारता-समुन्नेय-मध्यमा ।
स्तनभार-दलन्मध्य-पट्टबन्ध-वलित्रया ॥ १५ ॥
lakṣyaroma-latādhāratā-samunneya-madhyamā |
stanabhāra-dalanmadhya-paṭṭabandha-valitrayā || 15 ||

अरुणारुणकौसुम्भ-वस्त्र-भास्वत्कटीतटी ।
रत्न-किङ्किणिका-रम्य-रशना-दाम-भूषिता ॥ १६ ॥
aruṇāruṇakausumbha-vastra-bhāsvatkaṭītaṭī |
ratna-kiṅkiṇikā-ramya-raśanā-dāma-bhūṣitā || 16 ||

कामेश-ज्ञात-सौभाग्य-मार्दवोरु-द्वयान्विता ।
माणिक्य-मुकुटाकार-जानुद्वय-विराजिता ॥ १७ ॥
kāmeśa-jñāta-saubhāgya-mārdavoru-dvayānvitā |
māṇikya-mukuṭākāra-jānudvaya-virājitā || 17 ||

इन्द्रगोप-परिक्षिप्तस्मरतूणाभ-जङ्घिका ।
गूढगुल्फा कूर्मपृष्ठ-जयिष्णु-प्रपदान्विता ॥ १८ ॥
indragopa-parikṣiptasmaratūṇābha-jaṅghikā |
gūḍhagulphā kūrmapṛṣṭha-jayiṣṇu-prapadānvitā || 18 ||

नख-दीधिति-संछन्न-नमज्जन-तमोगुणा ।
पदद्वय-प्रभाजाल-पराकृत-सरोरुहा ॥ १९ ॥
nakha-dīdhiti-saṁchanna-namajjana-tamoguṇā |
padadvaya-prabhājāla-parākṛta-saroruhā || 19 ||

सिञ्जान-मणिमञ्जीर-मण्डित-श्री-पदाम्बुजा । or शिञ्जान
मराली-मन्दगमना महालावण्य-शेवधिः ॥ २० ॥
siñjāna-maṇimañjīra-maṇḍita-śrī-padāmbujā | or śiñjāna
marālī-mandagamanā mahālāvaṇya-śevadhiḥ || 20 ||

सर्वारुणाऽनवद्याङ्गी सर्वाभरण-भूषिता ।
शिव-कामेश्वराङ्कस्था शिवा स्वाधीन-वल्लभा ॥ २१ ॥
sarvāruṇā'navadyāṅgī sarvābharaṇa-bhūṣitā |
śiva-kāmeśvarāṅkasthā śivā svādhīn-avallabhā || 21 ||

सुमेरु-मध्य-शृङ्गस्था श्रीमन्नगर-नायिका ।
चिन्तामणि-गृहान्तस्था पञ्च-ब्रह्मासन-स्थिता ॥ २२ ॥
sumeru-madhya-śṛṅgasthā śrīmannagara-nāyikā |
cintāmaṇi-gṛhāntasthā pañca-brahmāsana-sthitā || 22 ||

महापद्माटवी-संस्था कदम्बवन-वासिनी ।
सुधासागर-मध्यस्था कामाक्षी कामदायिनी ॥ २३ ॥
mahāpadmāṭavī-saṁsthā kadambavana-vāsinī |
sudhāsāgara-madhyasthā kāmākṣī kāmadāyinī || 23 ||

देवर्षि-गण-संघात-स्तूयमानात्म-वैभवा ।
भण्डासुर-वधोद्युक्त-शक्तिसेना-समन्विता ॥ २४ ॥
devarṣi-gaṇa-saṁghāta-stūyamānātma-vaibhavā |
bhaṇḍāsura-vadhodyukta-śaktisenā-samanvitā || 24 ||

सम्पत्करी-समारूढ-सिन्धुर-व्रज-सेविता ।
अश्वारूढधिष्ठिताश्व-कोटि-कोटिभि-रावृता ॥ २५ ॥
sampatkarī-samārūḍha-sindhura-vraja-sevitā |
aśvārūḍhadhiṣṭhitāśva-koṭi-koṭibhi-rāvṛtā || 25 ||

चक्रराज-रथारूढ-सर्वायुध-परिष्कृता ।
गेयचक्र-रथारूढ-मन्त्रिणी-परिसेविता ॥ २६ ॥
cakrarāja-rathārūḍha-sarvāyudha-pariṣkṛtā |
geyacakra-rathārūḍha-mantriṇī-parisevitā || 26 ||

किरिचक्र-रथारूढ-दण्डनाथा-पुरस्कृता ।
ज्वाला-मालिनिकाक्षिप्त-वह्निप्राकार-मध्यगा ॥ २७ ॥
kiricakra-rathārūḍha-daṇḍanāthā-puraskṛtā |
jvālā-mālinikākṣipta-vahniprākāra-madhyagā || 27 ||

भण्डसैन्य-वधोद्युक्त-शक्ति-विक्रम-हर्षिता ।
नित्या-पराक्रमाटोप-निरीक्षण-समुत्सुका ॥ २८ ॥
bhaṇḍasainya-vadhodyukta-śakti-vikrama-harṣitā |
nityā-parākramāṭopa-nirīkṣaṇa-samutsukā || 28 ||

भण्डपुत्र-वधोद्युक्त-बाला-विक्रम-नन्दिता ।
मन्त्रिण्यम्बा-विरचित-विषङ्ग-वध-तोषिता ॥ २९ ॥
bhaṇḍaputra-vadhodyukta-bālā-vikrama-nanditā |
mantriṇyambā-viracita-viṣaṅga-vadha-toṣitā || 29 ||

विशुक्र-प्राणहरण-वाराही-वीर्य-नन्दिता ।
कामेश्वर-मुखालोक-कल्पित-श्रीगणेश्वरा ॥ ३० ॥
viśukra-prāṇaharaṇa-vārāhī-vīrya-nanditā |
kāmeśvara-mukhāloka-kalpita-śrīgaṇeśvarā || 30 ||

महागणेश-निर्भन्न-विघ्नयन्त्र-प्रहर्षिता ।
भण्डासुरेन्द्र-निर्मुक्त-शस्त्र-प्रत्यस्त्र-वर्षिणी ॥ ३१ ॥
mahāgaṇeśa-nirbhanna-vighnayantra-praharṣitā |
bhaṇḍāsurendra-nirmukta-śastra-pratyastra-varṣiṇī || 31 ||

कराङ्गुलि-नखोत्पन्न-नारायण-दशाकृतिः ।
महा-पाशुपतास्त्राग्नि-निर्दग्धासुर-सैनिका ॥ ३२ ॥
karāṅguli-nakhotpanna-nārāyaṇa-daśākṛtiḥ |
mahā-pāśupatāstrāgni-nirdagdhāsura-sainikā || 32 ||

कामेश्वरास्त्र-निर्दग्ध-सभण्डासुर-शून्यका ।
ब्रह्मोपेन्द्र-महेन्द्रादि-देव-संस्तुत-वैभवा ॥ ३३ ॥
kāmeśvarāstra-nirdagdha-sabhaṇḍāsura-śūnyakā |
brahmopendra-mahendrādi-deva-saṁstuta-vaibhavā || 33 ||

हर-नेत्राग्नि-संदग्ध-काम-सञ्जीवनौषधिः ।
श्रीमद्वाग्भव-कूटैक-स्वरूप-मुख-पङ्कजा ॥ ३४ ॥
hara-netrāgni-saṁdagdha-kāma-sañjīvanauṣadhiḥ |
śrīmadvāgbhava-kūṭaika-svarūpa-mukha-paṅkajā || 34 ||

कण्ठाधः-कटि-पर्यन्त-मध्यकूट-स्वरूपिणी ।
शक्ति-कूटैकतापन्न-कट्यधोभाग-धारिणी ॥ ३५ ॥
kaṇṭhādhaḥ-kaṭi-paryanta-madhyakūṭa-svarūpiṇī |
śakti-kūṭaikatāpanna-kaṭyadhobhāga-dhāriṇī || 35 ||

मूल-मन्त्रात्मिका मूलकूटत्रय-कलेबरा ।
कुलामृतैक-रसिका कुलसंकेत-पालिनी ॥ ३६ ॥
mūla-mantrātmikā mūlakūṭatraya-kalebarā |
kulāmṛtaika-rasikā kulasaṁketa-pālinī || 36 ||

कुलाङ्गना कुलान्तस्था कौलिनी कुलयोगिनी ।
अकुला समयान्तस्था समयाचार-तत्परा ॥ ३७ ॥
kulāṅganā kulāntasthā kaulinī kulayoginī |
akulā samayāntasthā samayācāra-tatparā || 37 ||

मूलाधारैक-निलया ब्रह्मग्रन्थि-विभेदिनी ।
मणि-पूरान्तरुदिता विष्णुग्रन्थि-विभेदिनी ॥ ३८ ॥
mūlādhāraika-nilayā brahmagranthi-vibhedinī |
maṇi-pūrāntaruditā viṣṇugranthi-vibhedinī || 38 ||

आज्ञा-चक्रान्तरालस्था रुद्रग्रन्थि-विभेदिनी ।
सहस्राराम्बुजारूढा सुधा-साराभिवर्षिणी ॥ ३९ ॥
ājñā-cakrāntarālasthā rudragranthi-vibhedinī |
sahasrārāmbujārūḍhā sudhā-sārābhivarṣiṇī || 39 ||

तडिल्लता-समरुचिः षट्चक्रोपरि-संस्थिता ।
महासक्तिः कुण्डलिनी बिसतन्तु-तनीयसी ॥ ४० ॥
taḍillatā-samaruciḥ ṣaṭcakropari-saṁsthitā |
mahāsaktiḥ kuṇḍalinī bisatantu-tanīyasī || 40 ||

भवानी भावनागम्या भवारण्य-कुठारिका ।
भद्रप्रिया भद्रमूर्तिर् भक्त-सौभाग्यदायिनी ॥ ४१ ॥
bhavānī bhāvanāgamyā bhavāraṇya-kuṭhārikā |
bhadrapriyā bhadramūrtir bhakta-saubhāgyadāyinī || 41 ||

भक्तिप्रिया भक्तिगम्या भक्तिवश्या भयापहा ।
शाम्भवी शारदाराध्या शर्वाणी शर्मदायिनी ॥ ४२ ॥
bhaktipriyā bhaktigamyā bhaktivaśyā bhayāpahā |
śāmbhavī śāradārādhyā śarvāṇī śarmadāyinī || 42 ||

शाङ्करी श्रीकरी साध्वी शरच्चन्द्र-निभानना ।
शातोदरी शान्तिमती निराधारा निरञ्जना ॥ ४३ ॥
śāṅkarī śrīkarī sādhvī śaraccandra-nibhānanā |
śātodarī śāntimatī nirādhārā nirañjanā || 43 ||

निर्लेपा निर्मला नित्या निराकारा निराकुला ।
निर्गुणा निष्कला शान्ता निष्कामा निरुपप्लवा ॥ ४४ ॥
nirlepā nirmalā nityā nirākārā nirākulā |
nirguṇā niṣkalā śāntā niṣkāmā nirupaplavā || 44 ||

नित्यमुक्ता निर्विकारा निष्प्रपञ्चा निराश्रया ।
नित्यशुद्धा नित्यबुद्धा निरवद्या निरन्तरा ॥ ४५ ॥
nityamuktā nirvikārā niṣprapañcā nirāśrayā |
nityaśuddhā nityabuddhā niravadyā nirantarā || 45 ||

निष्कारणा निष्कलङ्का निरुपाधिर् निरीश्वरा ।
नीरागा रागमथनी निर्मदा मदनाशिनी ॥ ४६ ॥
niṣkāraṇā niṣkalaṅkā nirupādhir nirīśvarā |
nīrāgā rāgamathanī nirmadā madanāśinī || 46 ||

निश्चिन्ता निरहंकारा निर्मोहा मोहनाशिनी ।
निर्ममा ममताहन्त्री निष्पापा पापनाशिनी ॥ ४७ ॥
niścintā nirahaṁkārā nirmohā mohanāśinī |
nirmamā mamatāhantrī niṣpāpā pāpanāśinī || 47 ||

निष्क्रोधा क्रोधशमनी निर्लोभा लोभनाशिनी ।
निःसंशया संशयघ्नी निर्भवा भवनीशिनी ॥ ४८ ॥ or निस्संशया
niṣkrodhā krodhaśamanī nirlobhā lobhanāśinī |
niḥsaṁśayā saṁśayaghnī nirbhavā bhavanīśinī || 48 || or nissaṁśayā

निर्विकल्पा निराबाधा निर्भेदा भेदनाशिनी ।
निर्नाशा मृत्युमथनी निष्क्रिया निष्परिग्रहा ॥ ४९ ॥
nirvikalpā nirābādhā nirbhedā bhedanāśinī |
nirnāśā mṛtyumathanī niṣkriyā niṣparigrahā || 49 ||

निस्तुला नीलचिकुरा निरपाया निरत्यया ।
दुर्लभा दुर्गमा दुर्गा दुःखहन्त्री सुखप्रदा ॥ ५० ॥
nistulā nīlacikurā nirapāyā niratyayā |
durlabhā durgamā durgā duḥkhahantrī sukhapradā || 50 ||

दुष्टदूरा दुराचार-शमनी दोषवर्जिता ।
सर्वज्ञा सान्द्रकरुणा समानाधिक-वर्जिता ॥ ५१ ॥
duṣṭadūrā durācāra-śamanī doṣavarjitā |
sarvajñā sāndrakaruṇā samānādhika-varjitā || 51 ||

सर्वशक्तिमयी सर्व-मङ्गला सद्गतिप्रदा ।
सर्वेश्वरी सर्वमयी सर्वमन्त्र-स्वरूपिणी ॥ ५२ ॥
sarvaśaktimayī sarva-maṅgalā sadgatipradā |
sarveśvarī sarvamayī sarvamantra-svarūpiṇī || 52 ||

सर्व-यन्त्रात्मिका सर्व-तन्त्ररूपा मनोन्मनी ।
माहेश्वरी महादेवी महालक्ष्मीर् मृडप्रिया ॥ ५३ ॥
sarva-yantrātmikā sarva-tantrarūpā manonmanī |
māheśvarī mahādevī mahālakṣmīr mṛḍapriyā || 53 ||

महारूपा महापूज्या महापातक-नाशिनी ।
महामाया महासत्त्वा महाशक्तिर् महारतिः ॥ ५४ ॥
mahārūpā mahāpūjyā mahāpātaka-nāśinī |
mahāmāyā mahāsattvā mahāśaktir mahāratiḥ || 54 ||

महाभोगा महैश्वर्या महावीर्या महाबला ।
महाबुद्धिर् महासिद्धिर् महायोगेश्वरेश्वरी ॥ ५५ ॥
mahābhogā mahaiśvaryā mahāvīryā mahābalā |
mahābuddhir mahāsiddhir mahāyogeśvareśvarī || 55 ||

महातन्त्रा महामन्त्रा महायन्त्रा महासना ।
महायाग-क्रमाराध्या महाभैरव-पूजिता ॥ ५६ ॥
mahātantrā mahāmantrā mahāyantrā mahāsanā |
mahāyāga-kramārādhyā mahābhairava-pūjitā || 56 ||

महेश्वर-महाकल्प-महाताण्डव-साक्षिणी ।
महाकामेश-महिषी महात्रिपुर-सुन्दरी ॥ ५७ ॥
maheśvara-mahākalpa-mahātāṇḍava-sākṣiṇī |
mahākāmeśa-mahiṣī mahātripura-sundarī || 57 ||

चतुष्षष्ट्युपचाराढ्या चतुष्षष्टिकलामयी । or चतुः
महाचतुः-षष्टिकोटि-योगिनी-गणसेविता ॥ ५८ ॥
catuṣṣaṣṭyupacārāḍhyā catuṣṣaṣṭikalāmayī | or catuḥ
mahācatuḥ-ṣaṣṭikoṭi-yoginī-gaṇasevitā || 58 ||

मनुविद्या चन्द्रविद्या चन्द्रमण्डल-मध्यगा ।
चारुरूपा चारुहासा चारुचन्द्र-कलाधरा ॥ ५९ ॥
manuvidyā candravidyā candramaṇḍala-madhyagā |
cārurūpā cāruhāsā cārucandra-kalādharā || 59 ||

चराचर-जगन्नाथा चक्रराज-निकेतना ।
पार्वती पद्मनयना पद्मराग-समप्रभा ॥ ६० ॥
carācara-jagannāthā cakrarāja-niketanā |
pārvatī padmanayanā padmarāga-samaprabhā || 60 ||

पञ्च-प्रेतासनासीना पञ्चब्रह्म-स्वरूपिणी ।
चिन्मयी परमानन्दा विज्ञान-घनरूपिणी ॥ ६१ ॥
pañca-pretāsanāsīnā pañcabrahma-svarūpiṇī |
cinmayī paramānandā vijñāna-ghanarūpiṇī || 61 ||

ध्यान-ध्यातृ-ध्येयरूपा धर्माधर्म-विवर्जिता ।
विश्वरूपा जागरिणी स्वपन्ती तैजसात्मिका ॥ ६२ ॥
dhyāna-dhyātṛ-dhyeyarūpā dharmādharma-vivarjitā |
viśvarūpā jāgariṇī svapantī taijasātmikā || 62 ||

सुप्ता प्राज्ञात्मिका तुर्या सर्वावस्था-विवर्जिता ।
सृष्टिकर्त्री ब्रह्मरूपा गोप्त्री गोविन्दरूपिणी ॥ ६३ ॥
suptā prājñātmikā turyā sarvāvasthā-vivarjitā |
sṛṣṭikartrī brahmarūpā goptrī govindarūpiṇī || 63 ||

संहारिणी रुद्ररूपा तिरोधान-करीश्वरी ।
सदाशिवाऽनुग्रहदा पञ्चकृत्य-परायणा ॥ ६४ ॥
saṁhāriṇī rudrarūpā tirodhāna-karīśvarī |
sadāśivā'nugrahadā pañcakṛtya-parāyaṇā || 64 ||

भानुमण्डल-मध्यस्था भैरवी भगमालिनी ।
पद्मासना भगवती पद्मनाभ-सहोदरी ॥ ६५ ॥
bhānumaṇḍala-madhyasthā bhairavī bhagamālinī |
padmāsanā bhagavatī padmanābha-sahodarī || 65 ||

उन्मेष-निमिषोत्पन्न-विपन्न-भुवनावली ।
सहस्र-शीर्षवदना सहस्राक्षी सहस्रपात् ॥ ६६ ॥
unmeṣa-nimiṣotpanna-vipanna-bhuvanāvalī |
sahasra-śīrṣavadanā sahasrākṣī sahasrapāt || 66 ||

आब्रह्म-कीट-जननी वर्णाश्रम-विधायिनी ।
निजाज्ञारूप-निगमा पुण्यापुण्य-फलप्रदा ॥ ६७ ॥
ābrahma-kīṭa-jananī varṇāśrama-vidhāyinī |
nijājñārūpa-nigamā puṇyāpuṇya-phalapradā || 67 ||

श्रुति-सीमन्त-सिन्दूरी-कृत-पादाब्ज-धूलिका ।
सकलागम-सन्दोह-शुक्ति-सम्पुट-मौक्तिका ॥ ६८ ॥
śruti-sīmanta-sindūrī-kṛta-pādābja-dhūlikā |
sakalāgama-sandoha-śukti-sampuṭa-mauktikā || 68 ||

पुरुषार्थप्रदा पूर्णा भोगिनी भुवनेश्वरी ।
अम्बिकाऽनादि-निधना हरिब्रह्मेन्द्र-सेविता ॥ ६९ ॥
puruṣārthapradā pūrṇā bhoginī bhuvaneśvarī |
ambikā'nādi-nidhanā haribrahmendra-sevitā || 69 ||

नारायणी नादरूपा नामरूप-विवर्जिता ।
ह्रींकारी ह्रीमती हृद्या हेयोपादेय-वर्जिता ॥ ७० ॥
nārāyaṇī nādarūpā nāmarūpa-vivarjitā |
hrīṁkārī hrīmatī hṛdyā heyopādeya-varjitā || 70 ||

राजराजार्चिता राज्ञी रम्या राजीवलोचना ।
रञ्जनी रमणी रस्या रणत्किङ्किणि-मेखला ॥ ७१ ॥
rājarājārcitā rājñī ramyā rājīvalocanā |
rañjanī ramaṇī rasyā raṇatkiṅkiṇi-mekhalā || 71 ||

रमा राकेन्दुवदना रतिरूपा रतिप्रिया ।
रक्षाकरी राक्षसध्नी रामा रमणलम्पटा ॥ ७२ ॥
ramā rākenduvadanā ratirūpā ratipriyā |
rakṣākarī rākṣasadhnī rāmā ramaṇalampaṭā || 72 ||

काम्या कामकलारूपा कदम्ब-कुसुम-प्रिया ।
कल्याणी जगतीकन्दा करुणा-रस-सागरा ॥ ७३ ॥
kāmyā kāmakalārūpā kadamba-kusuma-priyā |
kalyāṇī jagatīkandā karuṇā-rasa-sāgarā || 73 ||

कलावती कलालापा कान्ता कादम्बरीप्रिया ।
वरदा वामनयना वारुणी-मद-विह्वला ॥ ७४ ॥
kalāvatī kalālāpā kāntā kādambarīpriyā |
varadā vāmanayanā vāruṇī-mada-vihvalā || 74 ||

विश्वाधिका वेदवेद्या विन्ध्याचल-निवासिनी ।
विधात्री वेदजननी विष्णुमाया विलासिनी ॥ ७५ ॥
viśvādhikā vedavedyā vindhyācala-nivāsinī |
vidhātrī vedajananī viṣṇumāyā vilāsinī || 75 ||

क्षेत्रस्वरूप क्षेत्रेशी क्षेत्र-क्षेत्रज्ञ-पालिनी ।
क्षयवृद्धि-विनिर्मुक्ता क्षेत्रपाल-समर्चिता ॥ ७६ ॥
kṣetrasvarūpa kṣetreśī kṣetra-kṣetrajña-pālinī |
kṣayavṛddhi-vinirmuktā kṣetrapāla-samarcitā || 76 ||

विजया विमला वन्द्या वन्दारु-जन-वत्सला ।
वाग्वादिनी वामकेशी वह्निमण्डल-वासिनी ॥ ७७ ॥
vijayā vimalā vandyā vandāru-jana-vatsalā |
vāgvādinī vāmakeśī vahnimaṇḍala-vāsinī || 77 ||

भक्तिमत्-कल्पलतिका पशुपाश-विमोचिनी ।
संहृताशेष-पाषण्डा सदाचार-प्रवर्तिका ॥ ७८ ॥ or पाखण्डा
bhaktimat-kalpalatikā paśupāśa-vimocinī |
saṁhṛtāśeṣa-pāṣaṇḍā sadācāra-pravartikā || 78 || or pākhaṇḍā

तापत्रयाग्नि-सन्तप्त-समाह्लादन-चन्द्रिका ।
तरुणी तापसाराध्या तनुमध्या तमोऽपहा ॥ ७९ ॥
tāpatrayāgni-santapta-samāhlādana-candrikā |
taruṇī tāpasārādhyā tanumadhyā tamo'pahā || 79 ||

चितिस्तत्पद-लक्ष्यार्था चिदेकरस-रूपिणी ।
स्वात्मानन्द-लवीभूत-ब्रह्माद्यानन्द-सन्ततिः ॥ ८० ॥
citistatpada-lakṣyārthā cidekarasa-rūpiṇī |
svātmānanda-lavībhūta-brahmādyānanda-santatiḥ || 80 ||

परा प्रत्यक्चितीरूपा पश्यन्ती परदेवता ।
मध्यमा वैखरीरूपा भक्त-मानस-हंसिका ॥ ८१ ॥
parā pratyakcitīrūpā paśyantī paradevatā |
madhyamā vaikharīrūpā bhakta-mānasa-haṁsikā || 81 ||

कामेश्वर-प्राणनाडी कृतज्ञा कामपूजिता ।
शृङ्गार-रस-सम्पूर्णा जया जालन्धर-स्थिता ॥ ८२ ॥
kāmeśvara-prāṇanāḍī kṛtajñā kāmapūjitā |
śṛṅgāra-rasa-sampūrṇā jayā jālandhara-sthitā || 82 ||

ओड्याणपीठ-निलया बिन्दु-मण्डलवासिनी ।
रहोयाग-क्रमाराध्या रहस्तर्पण-तर्पिता ॥ ८३ ॥
oḍyāṇapīṭha-nilayā bindu-maṇḍalavāsinī |
rahoyāga-kramārādhyā rahastarpaṇa-tarpitā || 83 ||

सद्यःप्रसादिनी विश्व-साक्षिणी साक्षिवर्जिता ।
षडङ्गदेवता-युक्ता षाड्गुण्य-परिपूरिता ॥ ८४ ॥
sadyaḥprasādinī viśva-sākṣiṇī sākṣivarjitā |
ṣaḍaṅgadevatā-yuktā ṣāḍguṇya-paripūritā || 84 ||

नित्यक्लिन्ना निरुपमा निर्वाण-सुख-दायिनी ।
नित्या-षोडशिका-रूपा श्रीकण्ठार्ध-श्रीरिणी ॥ ८५ ॥
nityaklinnā nirupamā nirvāṇa-sukha-dāyinī |
nityā-ṣoḍaśikā-rūpā śrīkaṇṭhārdha-śrīriṇī || 85 ||

प्रभावती प्रभारूपा प्रसिद्धा परमेश्वरी ।
मूलप्रकृतिर् अव्यक्ता व्यक्ताव्यक्त-स्वरूपिणी ॥ ८६ ॥
prabhāvatī prabhārūpā prasiddhā parameśvarī |
mūlaprakṛtir avyaktā vyaktāvyakta-svarūpiṇī || 86 ||

व्यापिनी विविधाकारा विद्याविद्या-स्वरूपिणी ।
महाकामेश-नयन-कुमुदाह्लाद-कौमुदी ॥ ८७ ॥
vyāpinī vividhākārā vidyāvidyā-svarūpiṇī |
mahākāmeśa-nayana-kumudāhlāda-kaumudī || 87 ||

भक्त-हार्द-तमोभेद-भानुमद्भानु-सन्ततिः ।
शिवदूती शिवाराध्या शिवमूर्तिः शिवङ्करी ॥ ८८ ॥
bhakta-hārda-tamobheda-bhānumadbhānu-santatiḥ |
śivadūtī śivārādhyā śivamūrtiḥ śivaṅkarī || 88 ||

शिवप्रिया शिवपरा शिष्टेष्टा शिष्टपूजिता ।
अप्रमेया स्वप्रकाशा मनोवाचाम् अगोचरा ॥ ८९ ॥
śivapriyā śivaparā śiṣṭeṣṭā śiṣṭapūjitā |
aprameyā svaprakāśā manovācām agocarā || 89 ||

चिच्छाक्तिश् चेतनारूपा जडशक्तिर् जडात्मिका ।
गायत्री व्याहृतिः सन्ध्या द्विजबृन्द-निषेविता ॥ ९० ॥
cicchāktiś cetanārūpā jaḍaśaktir jaḍātmikā |
gāyatrī vyāhṛtiḥ sandhyā dvijabṛnda-niṣevitā || 90 ||

तत्त्वासना तत्त्वमयी पञ्च-कोशान्तर-स्थिता ।
निःसीम-महिमा नित्य-यौवना मदशालिनी ॥ ९१ ॥ or निस्सीम
tattvāsanā tattvamayī pañca-kośāntara-sthitā |
niḥsīma-mahimā nitya-yauvanā madaśālinī || 91 || or nissīma

मदघूर्णित-रक्ताक्षी मदपाटल-गण्डभूः ।
चन्दन-द्रव-दिग्धाङ्गी चाम्पेय-कुसुम-प्रिया ॥ ९२ ॥
madaghūrṇita-raktākṣī madapāṭala-gaṇḍabhūḥ |
candana-drava-digdhāṅgī cāmpeya-kusuma-priyā || 92 ||

कुशला कोमलाकारा कुरुकुल्ला कुलेश्वरी ।
कुलकुण्डालया कौल-मार्ग-तत्पर-सेविता ॥ ९३ ॥
kuśalā komalākārā kurukullā kuleśvarī |
kulakuṇḍālayā kaula-mārga-tatpara-sevitā || 93 ||

कुमार-गणनाथाम्बा तुष्टिः पुष्टिर् मतिर् धृतिः ।
शान्तिः स्वस्तिमती कान्तिर् नन्दिनी विघ्ननाशिनी ॥ ९४ ॥
kumāra-gaṇanāthāmbā tuṣṭiḥ puṣṭir matir dhṛtiḥ |
śāntiḥ svastimatī kāntir nandinī vighnanāśinī || 94 ||

तेजोवती त्रिनयना लोलाक्षी-कामरूपिणी ।
मालिनी हंसिनी माता मलयाचल-वासिनी ॥ ९५ ॥
tejovatī trinayanā lolākṣī-kāmarūpiṇī |
mālinī haṁsinī mātā malayācala-vāsinī || 95 ||

सुमुखी नलिनी सुभ्रूः शोभना सुरनायिका ।
कालकण्ठी कान्तिमती क्षोभिणी सूक्ष्मरूपिणी ॥ ९६ ॥
sumukhī nalinī subhrūḥ śobhanā suranāyikā |
kālakaṇṭhī kāntimatī kṣobhiṇī sūkṣmarūpiṇī || 96 ||

वज्रेश्वरी वामदेवी वयोऽवस्था-विवर्जिता ।
सिद्धेश्वरी सिद्धविद्या सिद्धमाता यशस्विनी ॥ ९७ ॥
vajreśvarī vāmadevī vayo'vasthā-vivarjitā |
siddheśvarī siddhavidyā siddhamātā yaśasvinī || 97 ||

विशुद्धिचक्र-निलयाऽऽरक्तवर्णा त्रिलोचना ।
खट्वाङ्गदि-प्रहरणा वदनैक-समन्विता ॥ ९८ ॥
viśuddhicakra-nilayā''raktavarṇā trilocanā |
khaṭvāṅgadi-praharaṇā vadanaika-samanvitā || 98 ||

पायसान्नप्रिया त्वक्स्था पशुलोक-भयङ्करी ।
अमृतादि-महाशक्ति-संवृता डाकिनीश्वरी ॥ ९९ ॥
pāyasānnapriyā tvaksthā paśuloka-bhayaṅkarī |
amṛtādi-mahāśakti-saṁvṛtā ḍākinīśvarī || 99 ||

अनाहताब्ज-निलया श्यामाभा वदनद्वया ।
दंष्ट्रोज्ज्वलाऽक्ष-मालादि-धरा रुधिरसंस्थिता ॥ १०० ॥
anāhatābja-nilayā śyāmābhā vadanadvayā |
daṁṣṭrojjvalā'kṣa-mālādi-dharā rudhirasaṁsthitā || 100 ||

कालरात्र्यादि-शक्त्यौघ-वृता स्निग्धौदनप्रिया ।
महावीरेन्द्र-वरदा राकिण्यम्बा-स्वरूपिणी ॥ १०१ ॥
kālarātryādi-śaktyaugha-vṛtā snigdhaudanapriyā |
mahāvīrendra-varadā rākiṇyambā-svarūpiṇī || 101 ||

मणिपूराब्ज-निलया वदनत्रय-संयुता ।
वज्रादिकायुधोपेता डामर्यादिभिर् आवृता ॥ १०२ ॥
maṇipūrābja-nilayā vadanatraya-saṁyutā |
vajrādikāyudhopetā ḍāmaryādibhir āvṛtā || 102 ||

रक्तवर्णा मांसनिष्ठा गुडान्न-प्रीत-मानसा ।
समस्तभक्त-सुखदा लाकिन्यम्बा-स्वरूपिणी ॥ १०३ ॥
raktavarṇā māṁsaniṣṭhā guḍānna-prīta-mānasā |
samastabhakta-sukhadā lākinyambā-svarūpiṇī || 103 ||

स्वाधिष्ठानाम्बुज-गता चतुर्वक्त्र-मनोहरा ।
शूलाद्यायुध-सम्पन्ना पीतवर्णाऽतिगर्विता ॥ १०४ ॥
svādhiṣṭhānāmbuja-gatā caturvaktra-manoharā |
śūlādyāyudha-sampannā pītavarṇā'tigarvitā || 104 ||

मेदोनिष्ठा मधुप्रीता बन्धिन्यादि-समन्विता ।
दध्यन्नासक्त-हृदया काकिनी-रूप-धारिणी ॥ १०५ ॥
medoniṣṭhā madhuprītā bandhinyādi-samanvitā |
dadhyannāsakta-hṛdayā kākinī-rūpa-dhāriṇī || 105 ||

मूलाधाराम्बुजारूढा पञ्च-वक्त्राऽस्थि-संस्थिता ।
अङ्कुशादि-प्रहरणा वरदादि-निषेविता ॥ १०६ ॥
mūlādhārāmbujārūḍhā pañca-vaktrā'sthi-saṁsthitā |
aṅkuśādi-praharaṇā varadādi-niṣevitā || 106 ||

मुद्गौदनासक्त-चित्ता साकिन्यम्बा-स्वरूपिणी ।
आज्ञा-चक्राब्ज-निलया शुक्लवर्णा षडानना ॥ १०७ ॥
mudgaudanāsakta-cittā sākinyambā-svarūpiṇī |
ājñā-cakrābja-nilayā śuklavarṇā ṣaḍānanā || 107 ||

मज्जासंस्था हंसवती-मुख्य-शक्ति-समन्विता ।
हरिद्रान्नैक-रसिका हाकिनी-रूप-धारिणी ॥ १०८ ॥
majjāsaṁsthā haṁsavatī-mukhya-śakti-samanvitā |
haridrānnaika-rasikā hākinī-rūpa-dhāriṇī || 108 ||

सहस्रदल-पद्मस्था सर्व-वर्णोप-शोभिता ।
सर्वायुधधरा शुक्ल-संस्थिता सर्वतोमुखी ॥ १०९ ॥
sahasradala-padmasthā sarva-varṇopa-śobhitā |
sarvāyudhadharā śukla-saṁsthitā sarvatomukhī || 109 ||

सर्वौदन-प्रीतचित्ता याकिन्यम्बा-स्वरूपिणी ।
स्वाहा स्वधाऽमतिर् मेधा श्रुतिः स्मृतिर् अनुत्तमा ॥ ११० ॥
sarvaudana-prītacittā yākinyambā-svarūpiṇī |
svāhā svadhā'matir medhā śrutiḥ smṛtir anuttamā || 110 ||

पुण्यकीर्तिः पुण्यलभ्या पुण्यश्रवण-कीर्तना ।
पुलोमजार्चिता बन्ध-मोचनी बन्धुरालका ॥ १११ ॥ or मोचनी बर्बरालका
puṇyakīrtiḥ puṇyalabhyā puṇyaśravaṇa-kīrtanā |
pulomajārcitā bandha-mocanī bandhurālakā || 111 || or mocanī barbarālakā

विमर्शरूपिणी विद्या वियदादि-जगत्प्रसूः ।
सर्वव्याधि-प्रशमनी सर्वमृत्यु-निवारिणी ॥ ११२ ॥
vimarśarūpiṇī vidyā viyadādi-jagatprasūḥ |
sarvavyādhi-praśamanī sarvamṛtyu-nivāriṇī || 112 ||

अग्रगण्याऽचिन्त्यरूपा कलिकल्मष-नाशिनी ।
कात्यायनी कालहन्त्री कमलाक्ष-निषेविता ॥ ११३ ॥
agragaṇyā'cintyarūpā kalikalmaṣa-nāśinī |
kātyāyanī kālahantrī kamalākṣa-niṣevitā || 113 ||

ताम्बूल-पूरित-मुखी दाडिमी-कुसुम-प्रभा ।
मृगाक्षी मोहिनी मुख्या मृडानी मित्ररूपिणी ॥ ११४ ॥
tāmbūla-pūrita-mukhī dāḍimī-kusuma-prabhā |
mṛgākṣī mohinī mukhyā mṛḍānī mitrarūpiṇī || 114 ||

नित्यतृप्ता भक्तनिधिर् नियन्त्री निखिलेश्वरी ।
मैत्र्यादि-वासनालभ्या महाप्रलय-साक्षिणी ॥ ११५ ॥
nityatṛptā bhaktanidhir niyantrī nikhileśvarī |
maitryādi-vāsanālabhyā mahāpralaya-sākṣiṇī || 115 ||

परा शक्तिः परा निष्ठा प्रज्ञानघन-रूपिणी ।
माध्वीपानालसा मत्ता मातृका-वर्ण-रूपिणी ॥ ११६ ॥
parā śaktiḥ parā niṣṭhā prajñānaghana-rūpiṇī |
mādhvīpānālasā mattā mātṛkā-varṇa-rūpiṇī || 116 ||

महाकैलास-निलया मृणाल-मृदु-दोर्लता ।
महनीया दयामूर्तिर् महासाम्राज्य-शालिनी ॥ ११७ ॥
mahākailāsa-nilayā mṛṇāla-mṛdu-dorlatā |
mahanīyā dayāmūrtir mahāsāmrājya-śālinī || 117 ||

आत्मविद्या महाविद्या श्रीविद्या कामसेविता ।
श्री-षोडशाक्षरी-विद्या त्रिकूटा कामकोटिका ॥ ११८ ॥
ātmavidyā mahāvidyā śrīvidyā kāmasevitā |
śrī-ṣoḍaśākṣarī-vidyā trikūṭā kāmakoṭikā || 118 ||

कटाक्ष-किङ्करी-भूत-कमला-कोटि-सेविता ।
शिरःस्थिता चन्द्रनिभा भालस्थेन्द्र-धनुःप्रभा ॥ ११९ ॥
kaṭākṣa-kiṅkarī-bhūta-kamalā-koṭi-sevitā |
śiraḥsthitā candranibhā bhālasthendra-dhanuḥprabhā || 119 ||

हृदयस्था रविप्रख्या त्रिकोणान्तर-दीपिका ।
दाक्षायणी दैत्यहन्त्री दक्षयज्ञ-विनाशिनी ॥ १२० ॥
hṛdayasthā raviprakhyā trikoṇāntara-dīpikā |
dākṣāyaṇī daityahantrī dakṣayajña-vināśinī || 120 ||

दरान्दोलित-दीर्घाक्षी दर-हासोज्ज्वलन्-मुखी ।
गुरुमूर्तिर् गुणनिधिर् गोमाता गुहजन्मभूः ॥ १२१ ॥
darāndolita-dīrghākṣī dara-hāsojjvalan-mukhī |
gurumūrtir guṇanidhir gomātā guhajanmabhūḥ || 121 ||

देवेशी दण्डनीतिस्था दहराकाश-रूपिणी ।
प्रतिपन्मुख्य-राकान्त-तिथि-मण्डल-पूजिता ॥ १२२ ॥
deveśī daṇḍanītisthā daharākāśa-rūpiṇī |
pratipanmukhya-rākānta-tithi-maṇḍala-pūjitā || 122 ||

कलात्मिका कलानाथा काव्यालाप-विनोदिनी । or विमोदिनी
सचामर-रमा-वाणी-सव्य-दक्षिण-सेविता ॥ १२३ ॥
kalātmikā kalānāthā kāvyālāpa-vinodinī | or vimodinī
sacāmara-ramā-vāṇī-savya-dakṣiṇa-sevitā || 123 ||

आदिशक्तिर् अमेयाऽऽत्मा परमा पावनाकृतिः ।
अनेककोटि-ब्रह्माण्ड-जननी दिव्यविग्रहा ॥ १२४ ॥
ādiśaktir ameyā''tmā paramā pāvanākṛtiḥ |
anekakoṭi-brahmāṇḍa-jananī divyavigrahā || 124 ||

क्लींकारी केवला गुह्या कैवल्य-पददायिनी ।
त्रिपुरा त्रिजगद्वन्द्या त्रिमूर्तिस् त्रिदशेश्वरी ॥ १२५ ॥
klīṁkārī kevalā guhyā kaivalya-padadāyinī |
tripurā trijagadvandyā trimūrtis tridaśeśvarī || 125 ||

त्र्यक्षरी दिव्य-गन्धाढ्या सिन्दूर-तिलकाञ्चिता ।
उमा शैलेन्द्रतनया गौरी गन्धर्व-सेविता ॥ १२६ ॥
tryakṣarī divya-gandhāḍhyā sindūra-tilakāñcitā |
umā śailendratanayā gaurī gandharva-sevitā || 126 ||

विश्वगर्भा स्वर्णगर्भाऽवरदा वागधीश्वरी ।
ध्यानगम्याऽपरिच्छेद्या ज्ञानदा ज्ञानविग्रहा ॥ १२७ ॥
viśvagarbhā svarṇagarbhā'varadā vāgadhīśvarī |
dhyānagamyā'paricchedyā jñānadā jñānavigrahā || 127 ||

सर्ववेदान्त-संवेद्या सत्यानन्द-स्वरूपिणी ।
लोपामुद्रार्चिता लीला-क्लृप्त-ब्रह्माण्ड-मण्डला ॥ १२८ ॥
sarvavedānta-saṁvedyā satyānanda-svarūpiṇī |
lopāmudrārcitā līlā-klṛpta-brahmāṇḍa-maṇḍalā || 128 ||

अदृश्या दृश्यरहिता विज्ञात्री वेद्यवर्जिता ।
योगिनी योगदा योग्या योगानन्दा युगन्धरा ॥ १२९ ॥
adṛśyā dṛśyarahitā vijñātrī vedyavarjitā |
yoginī yogadā yogyā yogānandā yugandharā || 129 ||

इच्छाशक्ति-ज्ञानशक्ति-क्रियाशक्ति-स्वरूपिणी ।
सर्वाधारा सुप्रतिष्ठा सदसद्रूप-धारिणी ॥ १३० ॥
icchāśakti-jñānaśakti-kriyāśakti-svarūpiṇī |
sarvādhārā supratiṣṭhā sadasadrūpa-dhāriṇī || 130 ||

अष्टमूर्तिर् अजाजैत्री लोकयात्रा-विधायिनी । or अजाजेत्री
एकाकिनी भूमरूपा निर्द्वैता द्वैतवर्जिता ॥ १३१ ॥
aṣṭamūrtir ajājaitrī lokayātrā-vidhāyinī | or ajājetrī
ekākinī bhūmarūpā nirdvaitā dvaitavarjitā || 131 ||

अन्नदा वसुदा वृद्धा ब्रह्मात्मैक्य-स्वरूपिणी ।
बृहती ब्राह्मणी ब्राह्मी ब्रह्मानन्दा बलिप्रिया ॥ १३२ ॥
annadā vasudā vṛddhā brahmātmaikya-svarūpiṇī |
bṛhatī brāhmaṇī brāhmī brahmānandā balipriyā || 132 ||

भाषारूपा बृहत्सेना भावाभाव-विवर्जिता ।
सुखाराध्या शुभकरी शोभना सुलभा गतिः ॥ १३३ ॥
bhāṣārūpā bṛhatsenā bhāvābhāva-vivarjitā |
sukhārādhyā śubhakarī śobhanā sulabhā gatiḥ || 133 ||

राज-राजेश्वरी राज्य-दायिनी राज्य-वल्लभा ।
राजत्कृपा राजपीठ-निवेशित-निजाश्रिता ॥ १३४ ॥
rāja-rājeśvarī rājya-dāyinī rājya-vallabhā |
rājatkṛpā rājapīṭha-niveśita-nijāśritā || 134 ||

राज्यलक्ष्मीः कोशनाथा चतुरङ्ग-बलेश्वरी ।
साम्राज्य-दायिनी सत्यसन्धा सागरमेखला ॥ १३५ ॥
rājyalakṣmīḥ kośanāthā caturaṅga-baleśvarī |
sāmrājya-dāyinī satyasandhā sāgaramekhalā || 135 ||

दीक्षिता दैत्यशमनी सर्वलोक-वशङ्करी ।
सर्वार्थदात्री सावित्री सच्चिदानन्द-रूपिणी ॥ १३६ ॥
dīkṣitā daityaśamanī sarvaloka-vaśaṅkarī |
sarvārthadātrī sāvitrī saccidānanda-rūpiṇī || 136 ||

देश-कालापरिच्छिन्ना सर्वगा सर्वमोहिनी ।
सरस्वती शास्त्रमयी गुहाम्बा गुह्यरूपिणी ॥ १३७ ॥
deśa-kālāparicchinnā sarvagā sarvamohinī |
sarasvatī śāstramayī guhāmbā guhyarūpiṇī || 137 ||

सर्वोपाधि-विनिर्मुक्ता सदाशिव-पतिव्रता ।
सम्प्रदायेश्वरी साध्वी गुरुमण्डल-रूपिणी ॥ १३८ ॥
sarvopādhi-vinirmuktā sadāśiva-pativratā |
sampradāyeśvarī sādhvī gurumaṇḍala-rūpiṇī || 138 ||

कुलोत्तीर्णा भगाराध्या माया मधुमती मही ।
गणाम्बा गुह्यकाराध्या कोमलाङ्गी गुरुप्रिया ॥ १३९ ॥
kulottīrṇā bhagārādhyā māyā madhumatī mahī |
gaṇāmbā guhyakārādhyā komalāṅgī gurupriyā || 139 ||

स्वतन्त्रा सर्वतन्त्रेशी दक्षिणामूर्ति-रूपिणी ।
सनकादि-समाराध्या शिवज्ञान-प्रदायिनी ॥ १४० ॥
svatantrā sarvatantreśī dakṣiṇāmūrti-rūpiṇī |
sanakādi-samārādhyā śivajñāna-pradāyinī || 140 ||

चित्कलाऽऽनन्द-कलिका प्रेमरूपा प्रियङ्करी ।
नामपारायण-प्रीता नन्दिविद्या नटेश्वरी ॥ १४१ ॥
citkalā''nanda-kalikā premarūpā priyaṅkarī |
nāmapārāyaṇa-prītā nandividyā naṭeśvarī || 141 ||

मिथ्या-जगदधिष्ठाना मुक्तिदा मुक्तिरूपिणी ।
लास्यप्रिया लयकरी लज्जा रम्भादिवन्दिता ॥ १४२ ॥
mithyā-jagadadhiṣṭhānā muktidā muktirūpiṇī |
lāsyapriyā layakarī lajjā rambhādivanditā || 142 ||

भवदाव-सुधावृष्टिः पापारण्य-दवानला ।
दौर्भाग्य-तूलवातूला जराध्वान्त-रविप्रभा ॥ १४३ ॥
bhavadāva-sudhāvṛṣṭiḥ pāpāraṇya-davānalā |
daurbhāgya-tūlavātūlā jarādhvānta-raviprabhā || 143 ||

भाग्याब्धि-चन्द्रिका भक्त-चित्तकेकि-घनाघना ।
रोगपर्वत-दम्भोलिर् मृत्युदारु-कुठारिका ॥ १४४ ॥
bhāgyābdhi-candrikā bhakta-cittakeki-ghanāghanā |
rogaparvata-dambholir mṛtyudāru-kuṭhārikā || 144 ||

महेश्वरी महाकाली महाग्रासा महाशना ।
अपर्णा चण्डिका चण्डमुण्डासुर-निषूदिनी ॥ १४५ ॥
maheśvarī mahākālī mahāgrāsā mahāśanā |
aparṇā caṇḍikā caṇḍamuṇḍāsura-niṣūdinī || 145 ||

क्षराक्षरात्मिका सर्व-लोकेशी विश्वधारिणी ।
त्रिवर्गदात्री सुभगा त्र्यम्बका त्रिगुणात्मिका ॥ १४६ ॥
kṣarākṣarātmikā sarva-lokeśī viśvadhāriṇī |
trivargadātrī subhagā tryambakā triguṇātmikā || 146 ||

स्वर्गापवर्गदा शुद्धा जपापुष्प-निभाकृतिः ।
ओजोवती द्युतिधरा यज्ञरूपा प्रियव्रता ॥ १४७ ॥
svargāpavargadā śuddhā japāpuṣpa-nibhākṛtiḥ |
ojovatī dyutidharā yajñarūpā priyavratā || 147 ||

दुराराध्या दुराधर्षा पाटली-कुसुम-प्रिया ।
महती मेरुनिलया मन्दार-कुसुम-प्रिया ॥ १४८ ॥
durārādhyā durādharṣā pāṭalī-kusuma-priyā |
mahatī merunilayā mandāra-kusuma-priyā || 148 ||

विराराध्या विराड्रूपा विरजा विश्वतोमुखी ।
प्रत्यग्रूपा पराकाशा प्राणदा प्राणरूपिणी ॥ १४९ ॥
virārādhyā virāḍrūpā virajā viśvatomukhī |
pratyagrūpā parākāśā prāṇadā prāṇarūpiṇī || 149 ||

मार्ताण्ड-भैरवाराध्या मन्त्रिणीन्यस्त-राज्यधूः । or मार्तण्ड
त्रिपुरेशी जयत्सेना निस्त्रैगुण्या परापरा ॥ १५० ॥
mārtāṇḍa-bhairavārādhyā mantriṇīnyasta-rājyadhūḥ | or mārtaṇḍa
tripureśī jayatsenā nistraiguṇyā parāparā || 150 ||

सत्य-ज्ञानानन्द-रूपा सामरस्य-परायणा ।
कपर्दिनी कलामाला कामधुक् कामरूपिणी ॥ १५१ ॥
satya-jñānānanda-rūpā sāmarasya-parāyaṇā |
kapardinī kalāmālā kāmadhuk kāmarūpiṇī || 151 ||

कलानिधिः काव्यकला रसज्ञा रसशेवधिः ।
पुष्टा पुरातना पूज्या पुष्करा पुष्करेक्षणा ॥ १५२ ॥
kalānidhiḥ kāvyakalā rasajñā rasaśevadhiḥ |
puṣṭā purātanā pūjyā puṣkarā puṣkarekṣaṇā || 152 ||

परंज्योतिः परंधाम परमाणुः परात्परा ।
पाशहस्ता पाशहन्त्री परमन्त्र-विभेदिनी ॥ १५३ ॥
paraṁjyotiḥ paraṁdhāma paramāṇuḥ parātparā |
pāśahastā pāśahantrī paramantra-vibhedinī || 153 ||

मूर्ताऽमूर्ताऽनित्यतृप्ता मुनिमानस-हंसिका ।
सत्यव्रता सत्यरूपा सर्वान्तर्यामिनी सती ॥ १५४ ॥
mūrtā'mūrtā'nityatṛptā munimānasa-haṁsikā |
satyavratā satyarūpā sarvāntaryāminī satī || 154 ||

ब्रह्माणी ब्रह्मजननी बहुरूपा बुधार्चिता ।
प्रसवित्री प्रचण्डाऽऽज्ञा प्रतिष्ठा प्रकटाकृतिः ॥ १५५ ॥
brahmāṇī brahmajananī bahurūpā budhārcitā |
prasavitrī pracaṇḍā''jñā pratiṣṭhā prakaṭākṛtiḥ || 155 ||

प्राणेश्वरी प्राणदात्री पञ्चाशत्पीठ-रूपिणी ।
विशृङखला विविक्तस्था वीरमाता वियत्प्रसूः ॥ १५६ ॥
prāṇeśvarī prāṇadātrī pañcāśatpīṭha-rūpiṇī |
viśṛṅakhalā viviktasthā vīramātā viyatprasūḥ || 156 ||

मुकुन्दा मुक्तिनिलया मूलविग्रह-रूपिणी ।
भावज्ञा भवरोगघ्नी भवचक्र-प्रवर्तिनी ॥ १५७ ॥
mukundā muktinilayā mūlavigraha-rūpiṇī |
bhāvajñā bhavarogaghnī bhavacakra-pravartinī || 157 ||

छन्दःसारा शास्त्रसारा मन्त्रसारा तलोदरी ।
उदारकीर्तिर् उद्दामवैभवा वर्णरूपिणी ॥ १५८ ॥
chandaḥsārā śāstrasārā mantrasārā talodarī |
udārakīrtir uddāmavaibhavā varṇarūpiṇī || 158 ||

जन्ममृत्यु-जरातप्त-जनविशान्ति-दायिनी ।
सर्वोपनिष-दुद्-घुष्टा शान्त्यतीत-कलात्मिका ॥ १५९ ॥
janmamṛtyu-jarātapta-janaviśānti-dāyinī |
sarvopaniṣa-dud-ghuṣṭā śāntyatīta-kalātmikā || 159 ||

गम्भीरा गगनान्तस्था गर्वीता गानलोलुपा ।
कल्पना-रहिता काष्ठाऽकान्ता कान्तार्घ-विग्रहा ॥ १६० ॥
gambhīrā gaganāntasthā garvītā gānalolupā |
kalpanā-rahitā kāṣṭhā'kāntā kāntārgha-vigrahā || 160 ||

कार्यकारण-निर्मुक्ता कामकेलि-तरङ्गिता ।
कनत्कनकता-टङ्का लीला-विग्रह-धारिणी ॥ १६१ ॥
kāryakāraṇa-nirmuktā kāmakeli-taraṅgitā |
kanatkanakatā-ṭaṅkā līlā-vigraha-dhāriṇī || 161 ||

अजा क्षयविनिर्मुक्ता मुग्धा क्षिप्र-प्रसादिनी ।
अन्तर्मुख-समाराध्या बहिर्मुख-सुदुर्लभा ॥ १६२ ॥
ajā kṣayavinirmuktā mugdhā kṣipra-prasādinī |
antarmukha-samārādhyā bahirmukha-sudurlabhā || 162 ||

त्रयी त्रिवर्गनिलया त्रिस्था त्रिपुरमालिनी ।
निरामया निरालम्बा स्वात्मारामा सुधासृतिः ॥ १६३ ॥ or सुधास्रुतिः
trayī trivarganilayā tristhā tripuramālinī |
nirāmayā nirālambā svātmārāmā sudhāsṛtiḥ || 163 || or sudhāsrutiḥ

संसारपङ्क-निर्मग्न-समुद्धरण-पण्डिता । or निर्भग्न
यज्ञप्रिया यज्ञकर्त्री यजमान-स्वरूपिणी ॥ १६४ ॥
saṁsārapaṅka-nirmagna-samuddharaṇa-paṇḍitā | or nirbhagna
yajñapriyā yajñakartrī yajamāna-svarūpiṇī || 164 ||

धर्माधारा धनाध्यक्षा धनधान्य-विवर्धिनी ।
विप्रप्रिया विप्ररूपा विश्वभ्रमण-कारिणी ॥ १६५ ॥
dharmādhārā dhanādhyakṣā dhanadhānya-vivardhinī |
viprapriyā viprarūpā viśvabhramaṇa-kāriṇī || 165 ||

विश्वग्रासा विद्रुमाभा वैष्णवी विष्णुरूपिणी ।
अयोनिर् योनिनिलया कूटस्था कुलरूपिणी ॥ १६६ ॥
viśvagrāsā vidrumābhā vaiṣṇavī viṣṇurūpiṇī |
ayonir yoninilayā kūṭasthā kularūpiṇī || 166 ||

वीरगोष्ठीप्रिया वीरा नैष्कर्म्या नादरूपिणी ।
विज्ञानकलना कल्या विदग्धा बैन्दवासना ॥ १६७ ॥
vīragoṣṭhīpriyā vīrā naiṣkarmyā nādarūpiṇī |
vijñānakalanā kalyā vidagdhā baindavāsanā || 167 ||

तत्त्वाधिका तत्त्वमयी तत्त्वमर्थ-स्वरूपिणी ।
सामगानप्रिया सौम्या सदाशिव-कुटुम्बिनी ॥ १६८ ॥ or सोम्या
tattvādhikā tattvamayī tattvamartha-svarūpiṇī |
sāmagānapriyā saumyā sadāśiva-kuṭumbinī || 168 || or somyā

सव्यापसव्य-मार्गस्था सर्वापद्विनिवारिणी ।
स्वस्था स्वभावमधुरा धीरा धीरसमर्चिता ॥ १६९ ॥
savyāpasavya-mārgasthā sarvāpadvinivāriṇī |
svasthā svabhāvamadhurā dhīrā dhīrasamarcitā || 169 ||

चैतन्यार्घ्य-समाराध्या चैतन्य-कुसुमप्रिया ।
सदोदिता सदातुष्टा तरुणादित्य-पाटला ॥ १७० ॥
caitanyārghya-samārādhyā caitanya-kusumapriyā |
sadoditā sadātuṣṭā taruṇāditya-pāṭalā || 170 ||

दक्षिणा-दक्षिणाराध्या दरस्मेर-मुखाम्बुजा ।
कौलिनी-केवलाऽनर्घ्य-कैवल्य-पददायिनी ॥ १७१ ॥
dakṣiṇā-dakṣiṇārādhyā darasmera-mukhāmbujā |
kaulinī-kevalā'narghya-kaivalya-padadāyinī || 171 ||

स्तोत्रप्रिया स्तुतिमती श्रुति-संस्तुत-वैभवा ।
मनस्विनी मानवती महेशी मङ्गलाकृतिः ॥ १७२ ॥
stotrapriyā stutimatī śruti-saṁstuta-vaibhavā |
manasvinī mānavatī maheśī maṅgalākṛtiḥ || 172 ||

विश्वमाता जगद्धात्री विशालाक्षी विरागिणी ।
प्रगल्भा परमोदारा परामोदा मनोमयी ॥ १७३ ॥
viśvamātā jagaddhātrī viśālākṣī virāgiṇī |
pragalbhā paramodārā parāmodā manomayī || 173 ||

व्योमकेशी विमानस्था वज्रिणी वामकेश्वरी ।
पञ्चयज्ञ-प्रिया पञ्च-प्रेत-मञ्चाधिशायिनी ॥ १७४ ॥
vyomakeśī vimānasthā vajriṇī vāmakeśvarī |
pañcayajña-priyā pañca-preta-mañcādhiśāyinī || 174 ||

पञ्चमी पञ्चभूतेशी पञ्च-संख्योपचारिणी ।
शाश्वती शाश्वतैश्वर्या शर्मदा शम्भुमोहिनी ॥ १७५ ॥
pañcamī pañcabhūteśī pañca-saṁkhyopacāriṇī |
śāśvatī śāśvataiśvaryā śarmadā śambhumohinī || 175 ||

धरा धरसुता धन्या धर्मिणी धर्मवर्धिनी ।
लोकातीता गुणातीता सर्वातीता शमात्मिका ॥ १७६ ॥
dharā dharasutā dhanyā dharmiṇī dharmavardhinī |
lokātītā guṇātītā sarvātītā śamātmikā || 176 ||

बन्धूक-कुसुमप्रख्या बाला लीलाविनोदिनी ।
सुमङ्गली सुखकरी सुवेषाढ्या सुवासिनी ॥ १७७ ॥
bandhūka-kusumaprakhyā bālā līlāvinodinī |
sumaṅgalī sukhakarī suveṣāḍhyā suvāsinī || 177 ||

सुवासिन्यर्चन-प्रीताऽऽशोभना शुद्धमानसा ।
बिन्दु-तर्पण-सन्तुष्टा पूर्वजा त्रिपुराम्बिका ॥ १७८ ॥
suvāsinyarcana-prītā''śobhanā śuddhamānasā |
bindu-tarpaṇa-santuṣṭā pūrvajā tripurāmbikā || 178 ||

दशमुद्रा-समाराध्या त्रिपुराश्री-वशङ्करी ।
ज्ञानमुद्रा ज्ञानगम्या ज्ञानज्ञेय-स्वरूपिणी ॥ १७९ ॥
daśamudrā-samārādhyā tripurāśrī-vaśaṅkarī |
jñānamudrā jñānagamyā jñānajñeya-svarūpiṇī || 179 ||

योनिमुद्रा त्रिखण्डेशी त्रिगुणाम्बा त्रिकोणगा ।
अनघाऽद्भुत-चारित्र वाञ्च्छितार्थ-प्रदायिनी ॥ १८० ॥
yonimudrā trikhaṇḍeśī triguṇāmbā trikoṇagā |
anaghā'dbhuta-cāritra vāñcchitārtha-pradāyinī || 180 ||

अभ्यासातिशय-ज्ञाता षडध्वातीत-रूपिणी ।
अव्याज-करुणा-मूर्तिर् अज्ञान-ध्वान्त-दीपिका ॥ १८१ ॥
abhyāsātiśaya-jñātā ṣaḍadhvātīta-rūpiṇī |
avyāja-karuṇā-mūrtir ajñāna-dhvānta-dīpikā || 181 ||

आबाल-गोप-विदिता सर्वानुल्लङ्घ्य-शासना ।
श्रीचक्रराज-निलया श्रीमत्-त्रिपुरसुन्दरी ॥ १८२ ॥
ābāla-gopa-viditā sarvānullaṅghya-śāsanā |
śrīcakrarāja-nilayā śrīmat-tripurasundarī || 182 ||

श्रीशिवा शिव-शक्त्यैक्य-रूपिणी ललिताम्बिका ।
एवं श्रीललिता देव्या नाम्नां साहस्रकं जगुः ।
śrīśivā śiva-śaktyaikya-rūpiṇī lalitāmbikā |
evaṁ śrīlalitā devyā nāmnāṁ sāhasrakaṁ jaguḥ |


॥ इति श्री ब्रह्माण्ड पुराणे उत्तरखण्डे श्री हयग्रीवागस्त्यसंवादे श्रीललिता सहस्रनाम स्तोत्र कथनं सम्पूर्णम् ॥
|| iti śrī brahmāṇḍa purāṇe uttarakhaṇḍe śrī hayagrīvāgastyasaṁvāde śrīlalitā sahasranāma stotra kathanaṁ sampūrṇam ||


॥ फलश्रुतिः ॥
|| phalaśrutiḥ ||


इत्येन्नामसाहस्रं कथितं ते घतोद्भव ।
रहस्यानां रहस्यं च ललिताप्रीतिदायकम् ॥ १ ॥
ityennāmasāhasraṁ kathitaṁ te ghatodbhava |
rahasyānāṁ rahasyaṁ ca lalitāprītidāyakam || 1 ||

अनेन सदृशं स्तोत्रं न भूतं न भविष्यति ।
सर्वरोगप्रशमनं सर्वसम्पत्प्रवर्धनम् ॥ २ ॥
anena sadṛśaṁ stotraṁ na bhūtaṁ na bhaviṣyati |
sarvarogapraśamanaṁ sarvasampatpravardhanam || 2 ||

सर्वापमृत्युशमनं कालमृत्युनिवारणम् ।
सरज्वरार्तिशमनं दीर्घायुष्यप्रदायकम् ॥ ३ ॥
sarvāpamṛtyuśamanaṁ kālamṛtyunivāraṇam |
sarajvarārtiśamanaṁ dīrghāyuṣyapradāyakam || 3 ||

पुत्रप्रदमपुत्राणां प्रुषार्थप्रदायकम् ।
इदं विशेषाच्छ्त्रीदेव्याः स्तोत्रं प्रीतिविधायकम् ॥ ४ ॥
putrapradamaputrāṇāṁ pruṣārthapradāyakam |
idaṁ viśeṣācchtrīdevyāḥ stotraṁ prītividhāyakam || 4 ||

जपेन्नित्यं प्रयत्नेन ललितोपास्ति तत्परः ।
प्रातः स्नात्वा विधानेन सन्ध्याकर्म समाप्य च ॥ ५ ॥
japennityaṁ prayatnena lalitopāsti tatparaḥ |
prātaḥ snātvā vidhānena sandhyākarma samāpya ca || 5 ||

पूजागृहं ततो गत्वा चक्रराजं समर्चयेत् ।
विद्यां जपेत्सहस्रं वा त्रिशतं शतमेव वा ॥ ६ ॥
pūjāgṛhaṁ tato gatvā cakrarājaṁ samarcayet |
vidyāṁ japetsahasraṁ vā triśataṁ śatameva vā || 6 ||

रहस्यनामसाहस्रमिदं पश्चात्पठेन्नरः ।
जममध्ये सकृच्चापि य एतत्पठते सुधीः ॥ ७ ॥
rahasyanāmasāhasramidaṁ paścātpaṭhennaraḥ |
jamamadhye sakṛccāpi ya etatpaṭhate sudhīḥ || 7 ||

तस्यपुण्यफलं वक्ष्ये शृणु त्वं कुम्भसम्भव ।
गङ्गादिसर्वतीर्थेषु यः स्नायात् कोटिजन्मसु ॥ ८ ॥
tasyapuṇyaphalaṁ vakṣye śṛṇu tvaṁ kumbhasambhava |
gaṅgādisarvatīrtheṣu yaḥ snāyāt koṭijanmasu || 8 ||

कोटिलिङ्गप्रतिष्ठां च यः कुर्यादविमुक्तके ।
कुरुक्षेत्रे तु यो दद्यात् कोटिवारं रविग्रहे ॥ ९ ॥
koṭiliṅgapratiṣṭhāṁ ca yaḥ kuryādavimuktake |
kurukṣetre tu yo dadyāt koṭivāraṁ ravigrahe || 9 ||

कोटिं सुवर्णभाराणां श्रोत्रियेषु द्विजन्मसु ।
यः कोटिं हयमेधानामाहरेद्गाङ्गरोधसि ॥ १० ॥
koṭiṁ suvarṇabhārāṇāṁ śrotriyeṣu dvijanmasu |
yaḥ koṭiṁ hayamedhānāmāharedgāṅgarodhasi || 10 ||

आचरेत् कूपकोटीर्यो निर्जले मरुभूतले ।
दुर्भिक्षे यः प्रतिदिनं कोटिब्राह्मणभोजनम् ॥ ११ ॥
ācaret kūpakoṭīryo nirjale marubhūtale |
durbhikṣe yaḥ pratidinaṁ koṭibrāhmaṇabhojanam || 11 ||

श्रद्धया परया कुर्यात् सहस्रपरिवत्सरान् ।
तत्पुण्यकोटिगुणितं भवेत् पुण्यमनुत्तमम् ॥ १२ ॥
śraddhayā parayā kuryāt sahasraparivatsarān |
tatpuṇyakoṭiguṇitaṁ bhavet puṇyamanuttamam || 12 ||

रहस्यनामसाहस्रे नाम्नोऽप्येकस्य कीर्तनात् ।
रहस्यनामसाहस्रे नामैकमपि यः पठेत् ॥ १३ ॥
rahasyanāmasāhasre nāmno'pyekasya kīrtanāt |
rahasyanāmasāhasre nāmaikamapi yaḥ paṭhet || 13 ||

तस्य पापानि नश्यन्ति महान्त्यपि न संशयः ।
नित्यकर्माननुष्ठानान्निषिद्धकरणादपि ॥ १४ ॥
tasya pāpāni naśyanti mahāntyapi na saṁśayaḥ |
nityakarmānanuṣṭhānānniṣiddhakaraṇādapi || 14 ||

यत्पापं जायते पुंसां तत्सर्वं नश्यति ध्रुवम् ।
बहुनाऽत्र किमुक्तेन शृणु त्वं कलशीसुत ॥ १५ ॥
yatpāpaṁ jāyate puṁsāṁ tatsarvaṁ naśyati dhruvam |
bahunā'tra kimuktena śṛṇu tvaṁ kalaśīsuta || 15 ||

अत्रैकनाम्नो या शक्तिः पातकानां निवर्तने ।
तन्निवर्त्यमघं कर्तुं नालं लोकाश्चतुर्दश ॥ १६ ॥
atraikanāmno yā śaktiḥ pātakānāṁ nivartane |
tannivartyamaghaṁ kartuṁ nālaṁ lokāścaturdaśa || 16 ||

यस्त्यक्त्वा नामसाहस्रं पापहानिमभीप्सति ।
स हि शीतनिवृत्त्यर्थं हिमशैलं निषेवते ॥ १७ ॥
yastyaktvā nāmasāhasraṁ pāpahānimabhīpsati |
sa hi śītanivṛttyarthaṁ himaśailaṁ niṣevate || 17 ||

भक्तो यः कीर्तयेन्नित्यमिदं नामसहस्रकम् ।
तस्मै श्रीललितादेवी प्रीताऽभीष्टं प्रयच्छति ॥ १८ ॥
bhakto yaḥ kīrtayennityamidaṁ nāmasahasrakam |
tasmai śrīlalitādevī prītā'bhīṣṭaṁ prayacchati || 18 ||

अकीर्तयन्निदं स्तोत्रं कथं भक्तो भविष्यति ।
नित्यं सङ्कीर्तनाशक्तः कीर्तयेत् पुण्यवासरे ॥ १९ ॥
akīrtayannidaṁ stotraṁ kathaṁ bhakto bhaviṣyati |
nityaṁ saṅkīrtanāśaktaḥ kīrtayet puṇyavāsare || 19 ||

संक्रान्तौ विषुवे चैव स्वजन्मत्रितयेऽयने ।
नवम्यां वा चतुर्दश्यां सितायां शुक्रवासरे ॥ २० ॥
saṁkrāntau viṣuve caiva svajanmatritaye'yane |
navamyāṁ vā caturdaśyāṁ sitāyāṁ śukravāsare || 20 ||

कीर्तयेन्नामसाहस्रं पौर्णमास्यां विशेषतः ।
पौर्णमास्यां चन्द्रबिम्बे ध्यात्वा श्रीललिताम्बिकाम् ॥ २१ ॥
kīrtayennāmasāhasraṁ paurṇamāsyāṁ viśeṣataḥ |
paurṇamāsyāṁ candrabimbe dhyātvā śrīlalitāmbikām || 21 ||

पञ्चोपचारैः सम्पूज्य पठेन्नामसहस्रकम् ।
सर्वे-रोगाः प्रणश्यन्ति दीर्घायुष्यं च विन्दति ॥ २२ ॥
pañcopacāraiḥ sampūjya paṭhennāmasahasrakam |
sarve-rogāḥ praṇaśyanti dīrghāyuṣyaṁ ca vindati || 22 ||

अयमायुष्करो नाम प्रयोगः कल्पचोदितः ।
ज्वरार्तं शिरसि स्पृष्ट्वा पठेन्नामसहस्रकम् ॥ २३ ॥
ayamāyuṣkaro nāma prayogaḥ kalpacoditaḥ |
jvarārtaṁ śirasi spṛṣṭvā paṭhennāmasahasrakam || 23 ||

तत्क्षणात्प्रशमं याति शिरस्तोदो ज्वरोऽपि च ।
सर्वव्याधिनिवृत्त्यर्थं स्पृष्ट्वा भस्म जपेदिदम् ॥ २४ ॥
tatkṣaṇātpraśamaṁ yāti śirastodo jvaro'pi ca |
sarvavyādhinivṛttyarthaṁ spṛṣṭvā bhasma japedidam || 24 ||

तद्भस्मधारणादेव नश्यन्ति व्याधयः क्षणात् ।
जलं संमन्त्र्य कुम्भस्थं नामसाहस्रतो मुने ॥ २५ ॥
tadbhasmadhāraṇādeva naśyanti vyādhayaḥ kṣaṇāt |
jalaṁ saṁmantrya kumbhasthaṁ nāmasāhasrato mune || 25 ||

अभिषिञ्चेद्ग्रहग्रस्तान् ग्रहा नश्यन्ति तत्क्षणात् ।
सुधासागरमध्यस्थां ध्यात्वा श्रीललिताम्बिकाम् ॥ २६ ॥
abhiṣiñcedgrahagrastān grahā naśyanti tatkṣaṇāt |
sudhāsāgaramadhyasthāṁ dhyātvā śrīlalitāmbikām || 26 ||

यः पठेन्नामसाहस्रं विषं तस्य विनश्यति ।
वन्ध्यानां पुत्रलाभाय नामसाहस्रमन्त्रितम् ॥ २७ ॥
yaḥ paṭhennāmasāhasraṁ viṣaṁ tasya vinaśyati |
vandhyānāṁ putralābhāya nāmasāhasramantritam || 27 ||

नवनीतं प्रदद्यात्तु पुत्रलाभो भवेद्ध्रुवम् ।
देव्याः पाशेन सम्बद्धामाकृष्टामङ्कुशेन च ॥ २८ ॥
navanītaṁ pradadyāttu putralābho bhaveddhruvam |
devyāḥ pāśena sambaddhāmākṛṣṭāmaṅkuśena ca || 28 ||

ध्यात्वाऽभीष्टां स्त्रियं रात्रौ जपेन्नामसहस्रकम् ।
आयाति स्वसमीपं सा यद्यप्यन्तः पुरं गता ॥ २९ ॥
dhyātvā'bhīṣṭāṁ striyaṁ rātrau japennāmasahasrakam |
āyāti svasamīpaṁ sā yadyapyantaḥ puraṁ gatā || 29 ||

राजाकर्षणकामश्चेद्राजावसथदिङ्मुखः ।
त्रिरात्रं यः पठेदेतच्छ्त्रीदेवीध्यानतत्परः ॥ ३० ॥
rājākarṣaṇakāmaścedrājāvasathadiṅmukhaḥ |
trirātraṁ yaḥ paṭhedetacchtrīdevīdhyānatatparaḥ || 30 ||

स राजा पारवश्येन तुरङ्गं वा मतङ्गजम् ।
आरुह्यायाति निकटं दासवत्प्रणिपत्य च ॥ ३१ ॥
sa rājā pāravaśyena turaṅgaṁ vā mataṅgajam |
āruhyāyāti nikaṭaṁ dāsavatpraṇipatya ca || 31 ||

तस्मै राज्यं च कोशं च ददात्येव वशं गतः ।
रहस्यनामसाहस्रं यः कीर्तयति नित्यशः ॥ ३२ ॥
tasmai rājyaṁ ca kośaṁ ca dadātyeva vaśaṁ gataḥ |
rahasyanāmasāhasraṁ yaḥ kīrtayati nityaśaḥ || 32 ||

तन्मुखालोकमात्रेण मुह्येल्लोकत्रयं मुने ।
यत्स्विदं नामसाहस्रं सकृत्पठति भक्तिमान् ॥ ३३ ॥
tanmukhālokamātreṇa muhyellokatrayaṁ mune |
yatsvidaṁ nāmasāhasraṁ sakṛtpaṭhati bhaktimān || 33 ||

तस्य ये शत्रवस्तेषां निहन्ता श्रभेस्वरः ।
यो वाऽभिचारं कुरुते नामसाहस्रपाठके ॥ ३४ ॥
tasya ye śatravasteṣāṁ nihantā śrabhesvaraḥ |
yo vā'bhicāraṁ kurute nāmasāhasrapāṭhake || 34 ||

निवर्त्य तत्क्रियां हन्यात्तं वै प्रत्यङ्गिरा स्वयम् ।
ये क्रूरदृष्ट्या वीक्षन्ते नामसाहस्रपाठकम् ॥ ३५ ॥
nivartya tatkriyāṁ hanyāttaṁ vai pratyaṅgirā svayam |
ye krūradṛṣṭyā vīkṣante nāmasāhasrapāṭhakam || 35 ||

तानन्धान् कुरुते क्षिप्रं स्वयं मार्ताण्डभैरवः ।
धनं यो हरते चोरैर्नामसाहस्रजापिनः ॥ ३६ ॥
tānandhān kurute kṣipraṁ svayaṁ mārtāṇḍabhairavaḥ |
dhanaṁ yo harate corairnāmasāhasrajāpinaḥ || 36 ||

यत्र कुत्र स्थितं वाऽपि क्षेत्रपालो निहन्ति तम् ।
विद्यासु कुरुते वादं यो विद्वान्नामजापिना ॥ ३७ ॥
yatra kutra sthitaṁ vā'pi kṣetrapālo nihanti tam |
vidyāsu kurute vādaṁ yo vidvānnāmajāpinā || 37 ||

य वाक्स्तम्भनं सद्यः करोति नकुलेश्वरी ।
यो राजा कुरुते वैरं नामसाहस्रजापिना ॥ ३८ ॥
ya vākstambhanaṁ sadyaḥ karoti nakuleśvarī |
yo rājā kurute vairaṁ nāmasāhasrajāpinā || 38 ||

चतुरङ्गबलं तस्य दण्डिनी संहरेत् स्वयम् ।
यः पठेन्नामसाहस्रं षण्मासं भक्तिसंयुतः ॥ ३९ ॥
caturaṅgabalaṁ tasya daṇḍinī saṁharet svayam |
yaḥ paṭhennāmasāhasraṁ ṣaṇmāsaṁ bhaktisaṁyutaḥ || 39 ||

लक्ष्मीश्चान्चल्यरहिता सदा तिष्ठति तद्गृहे ।
मासमेकं प्रतिदिनं त्रिवारं यः पठेन्नरः ॥ ४० ॥
lakṣmīścāncalyarahitā sadā tiṣṭhati tadgṛhe |
māsamekaṁ pratidinaṁ trivāraṁ yaḥ paṭhennaraḥ || 40 ||

भारती तस्य जिह्वाग्रे रङ्गे नृत्यति नित्यशः ।
यस्त्वेकवारं पठति पक्षमात्रमतन्द्रितः ॥ ४१ ॥
bhāratī tasya jihvāgre raṅge nṛtyati nityaśaḥ |
yastvekavāraṁ paṭhati pakṣamātramatandritaḥ || 41 ||

मुह्यन्ति कामघशगा मृगाक्ष्यस्तस्य वीक्षणात् ।
यः पठेन्नामसाहस्रं जन्ममध्ये सकृन्नरः ॥ ४२ ॥
muhyanti kāmaghaśagā mṛgākṣyastasya vīkṣaṇāt |
yaḥ paṭhennāmasāhasraṁ janmamadhye sakṛnnaraḥ || 42 ||

तद्दृष्टिगोचराः सर्वे मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।
यो वेत्ति नामसाहस्रं तस्मै देयं द्विजन्मने ॥ ४३ ॥
taddṛṣṭigocarāḥ sarve mucyante sarvakilbiṣaiḥ |
yo vetti nāmasāhasraṁ tasmai deyaṁ dvijanmane || 43 ||

अन्नं वस्त्रं धनं धान्यं नान्येभ्यस्तु कदाचन ।
श्रीमन्त्रराजं यो वेत्ति श्रीचक्रं यः समर्चति ॥ ४४ ॥
annaṁ vastraṁ dhanaṁ dhānyaṁ nānyebhyastu kadācana |
śrīmantrarājaṁ yo vetti śrīcakraṁ yaḥ samarcati || 44 ||

यः कीर्तयति नामानि तं सत्पात्रं विदुर्बुधाः ।
तस्मै देयं प्रयत्नेन श्रीदेवीप्रीतिमिच्छता ॥ ४५ ॥
yaḥ kīrtayati nāmāni taṁ satpātraṁ vidurbudhāḥ |
tasmai deyaṁ prayatnena śrīdevīprītimicchatā || 45 ||

न कीर्तयति नामानि मन्त्रराजं न वेत्ति यः ।
पशुतुल्यः स विज्ञेयस्तस्मै दत्तं निरर्थकम् ॥ ४६ ॥
na kīrtayati nāmāni mantrarājaṁ na vetti yaḥ |
paśutulyaḥ sa vijñeyastasmai dattaṁ nirarthakam || 46 ||

परीक्ष्य विद्याविदुषस्तेभ्यो दद्याद्विचक्षणः ।
श्रीमन्त्रराजसदृशो यथा मन्त्रो न विद्यते ॥ ४७ ॥
parīkṣya vidyāviduṣastebhyo dadyādvicakṣaṇaḥ |
śrīmantrarājasadṛśo yathā mantro na vidyate || 47 ||

देवता ललितातुल्या यथा नास्ति घटोद्भव ।
रहस्यनामसाहस्रतुल्या नास्ति तथा स्तुतिः ॥ ४८ ॥
devatā lalitātulyā yathā nāsti ghaṭodbhava |
rahasyanāmasāhasratulyā nāsti tathā stutiḥ || 48 ||

लिखित्वा पुस्तके यस्तु नामसाहस्रमुत्तमम् ।
समर्चयेत् सदा भक्त्या तस्य तुष्यति सुन्दरी ॥ ४९ ॥
likhitvā pustake yastu nāmasāhasramuttamam |
samarcayet sadā bhaktyā tasya tuṣyati sundarī || 49 ||

बहुनाऽत्र किमुक्तेन शृणु त्वं कुम्भसम्भव ।
नानेन सदृशं स्तोत्रं सर्वतन्त्रेषु दृश्यते ॥ ५० ॥
bahunā'tra kimuktena śṛṇu tvaṁ kumbhasambhava |
nānena sadṛśaṁ stotraṁ sarvatantreṣu dṛśyate || 50 ||

तस्मादुपासको नित्यं कीर्तयेदिदमादरात् ।
एभिर्नामसहस्रैस्तु श्रीचक्रं योऽर्चयेत् सकृत् ॥ ५१ ॥
tasmādupāsako nityaṁ kīrtayedidamādarāt |
ebhirnāmasahasraistu śrīcakraṁ yo'rcayet sakṛt || 51 ||

पद्मैर्वा तुलसीपुष्पैः कल्हारैर्वा कदम्बकैः ।
चम्पकैर्जातिकुसुमैर्मल्लिकाकरवीरकैः ॥ ५२ ॥
padmairvā tulasīpuṣpaiḥ kalhārairvā kadambakaiḥ |
campakairjātikusumairmallikākaravīrakaiḥ || 52 ||

उत्पलैर्बिल्वपत्रैर्वा कुन्दकेसरपाटलैः ।
अन्यैः सुगन्धिकुसुमैः केतकीमाधवीमुखैः ॥ ५३ ॥
utpalairbilvapatrairvā kundakesarapāṭalaiḥ |
anyaiḥ sugandhikusumaiḥ ketakīmādhavīmukhaiḥ || 53 ||

तस्य पुण्यफलं वक्तुं न शक्नोति महेश्वरः ।
सा वेत्ति ललितादेवी स्वचक्रार्चनजं फलम् ॥ ५४ ॥
tasya puṇyaphalaṁ vaktuṁ na śaknoti maheśvaraḥ |
sā vetti lalitādevī svacakrārcanajaṁ phalam || 54 ||

अन्ये कथं विजानीयुर्ब्रह्माद्याः स्वल्पमेधसः ।
प्रतिमासं पौर्णमास्यामेभिर्नामसहस्रकैः ॥ ५५ ॥
anye kathaṁ vijānīyurbrahmādyāḥ svalpamedhasaḥ |
pratimāsaṁ paurṇamāsyāmebhirnāmasahasrakaiḥ || 55 ||

रात्रौ यश्चक्रराजस्थामर्चयेत् परदेवताम् ।
स एव ललितारूपस्तद्रूपा ललिता स्वयम् ॥ ५६ ॥
rātrau yaścakrarājasthāmarcayet paradevatām |
sa eva lalitārūpastadrūpā lalitā svayam || 56 ||

न तयोर्विद्यते भेदो भेदकृत् पापकृद्भवेत् ।
महानवम्यां यो भक्तः श्रीदेवीं चक्रमध्यगाम् ॥ ५७ ॥
na tayorvidyate bhedo bhedakṛt pāpakṛdbhavet |
mahānavamyāṁ yo bhaktaḥ śrīdevīṁ cakramadhyagām || 57 ||

अर्चयेन्नामसाहस्रैस्तस्य मुक्तिः करे स्थिता ।
यस्तु नामसहस्रेण शुक्रवारे समर्चयेत् ॥ ५८ ॥
arcayennāmasāhasraistasya muktiḥ kare sthitā |
yastu nāmasahasreṇa śukravāre samarcayet || 58 ||

चक्रराजे महादेवीं तस्य पुण्यफलं शृणु ।
सर्वान् कामानवाप्येह सर्वसौभाग्यसंयुतः ॥ ५९ ॥
cakrarāje mahādevīṁ tasya puṇyaphalaṁ śṛṇu |
sarvān kāmānavāpyeha sarvasaubhāgyasaṁyutaḥ || 59 ||

पुत्रपौत्रादिसंयुक्तो भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान् ।
अन्ते श्रीललितादेव्याः सायुज्यमतिदुर्लभम् ॥ ६० ॥
putrapautrādisaṁyukto bhuktvā bhogān yathepsitān |
ante śrīlalitādevyāḥ sāyujyamatidurlabham || 60 ||

प्रार्थनीयं शिवाद्यैश्च प्राप्नोत्येव न संशयः ।
यः सहस्रं ब्राहमणानामेभिर्नामसहस्रकैः ॥ ६१ ॥
prārthanīyaṁ śivādyaiśca prāpnotyeva na saṁśayaḥ |
yaḥ sahasraṁ brāhamaṇānāmebhirnāmasahasrakaiḥ || 61 ||

समर्च्य भोजयेद्भक्त्या पायसापूपषड्रसैः ।
तस्मै प्रीणाति ललिता स्वसाम्राज्यं प्रयच्छति ॥ ६२ ॥
samarcya bhojayedbhaktyā pāyasāpūpaṣaḍrasaiḥ |
tasmai prīṇāti lalitā svasāmrājyaṁ prayacchati || 62 ||

न तस्य दुर्लभं वस्तु त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
निष्कामः कीर्तयेद्यस्तु नामसाहस्रमुत्तमम् ॥ ६३ ॥
na tasya durlabhaṁ vastu triṣu lokeṣu vidyate |
niṣkāmaḥ kīrtayedyastu nāmasāhasramuttamam || 63 ||

ब्रह्मज्ञानमवाप्नोति येन मुच्यते बन्धनात् ।
धनार्थी धनमाप्नोति यशोऽर्थी चाप्नुयाद्यशः ॥ ६४ ॥
brahmajñānamavāpnoti yena mucyate bandhanāt |
dhanārthī dhanamāpnoti yaśo'rthī cāpnuyādyaśaḥ || 64 ||

विद्यार्थी चाप्नुयाद्विद्यां नामसाहस्रकीर्तनात् ।
नानेन सदृशं स्तोत्रं भोगमोक्षप्रदं मुने ॥ ६५ ॥
vidyārthī cāpnuyādvidyāṁ nāmasāhasrakīrtanāt |
nānena sadṛśaṁ stotraṁ bhogamokṣapradaṁ mune || 65 ||

कीर्तनीयमिदं तस्माद्भोगमोक्षार्थिभिर्नरैः ।
चतुराश्रमनिष्ठैश्च कीर्तनीयमिदं सदा ॥ ६६ ॥
kīrtanīyamidaṁ tasmādbhogamokṣārthibhirnaraiḥ |
caturāśramaniṣṭhaiśca kīrtanīyamidaṁ sadā || 66 ||

स्वधर्मसमनुष्ठानवैकल्यपरिपूर्तये ।
कलौ पापैकबहुले धर्मानुष्ठानवर्जिते ॥ ६७ ॥
svadharmasamanuṣṭhānavaikalyaparipūrtaye |
kalau pāpaikabahule dharmānuṣṭhānavarjite || 67 ||

नामसङ्कीर्तनं मुक्त्वा नृणां नान्यत् परायणम् ।
लौकिकाद्वचनान्मुख्यं विष्णुनामानुकीर्तनम् ॥ ६८ ॥
nāmasaṅkīrtanaṁ muktvā nṛṇāṁ nānyat parāyaṇam |
laukikādvacanānmukhyaṁ viṣṇunāmānukīrtanam || 68 ||

विष्णुनामसहस्राश्च शिवनामैकमुत्तमम् ।
शिवनामसहस्राश्च देव्या नामैकमुत्तमम् ॥ ६९ ॥
viṣṇunāmasahasrāśca śivanāmaikamuttamam |
śivanāmasahasrāśca devyā nāmaikamuttamam || 69 ||

देवीनामसहस्राणि कोटिशः सन्ति कुम्भज ।
तेषु मुख्यं दशविधं नामसाहस्रमुच्यते ॥ ७० ॥
devīnāmasahasrāṇi koṭiśaḥ santi kumbhaja |
teṣu mukhyaṁ daśavidhaṁ nāmasāhasramucyate || 70 ||

रहस्यनामसाहस्रमिदं शस्तं दशस्वपि ।
तस्मात् सङ्कीर्तयेन्नित्यं कलिदोषनिवृत्तये ॥ ७१ ॥
rahasyanāmasāhasramidaṁ śastaṁ daśasvapi |
tasmāt saṅkīrtayennityaṁ kalidoṣanivṛttaye || 71 ||

मुख्यं श्रीमातृनामेति न जानन्ति विमोहिताः ।
विष्णुनामपराः केचिच्छिवनामपराः परे ॥ ७२ ॥
mukhyaṁ śrīmātṛnāmeti na jānanti vimohitāḥ |
viṣṇunāmaparāḥ kecicchivanāmaparāḥ pare || 72 ||

न कश्चिदपि लोकेषु ललितानामतत्परः ।
येनान्यदेवतानाम कीर्तितं जन्मकोटिषु ॥ ७३ ॥
na kaścidapi lokeṣu lalitānāmatatparaḥ |
yenānyadevatānāma kīrtitaṁ janmakoṭiṣu || 73 ||

तस्यैव भवति श्रद्धा श्रीदेवीनामकीर्तने ।
चरमे जन्मनि यथा श्रीविद्योपासको भवेत् ॥ ७४ ॥
tasyaiva bhavati śraddhā śrīdevīnāmakīrtane |
carame janmani yathā śrīvidyopāsako bhavet || 74 ||

नामसाहस्रपाठश्च तथा चरमजन्मनि ।
यथैव विरला लोके श्रीविद्याचारवेदिनः ॥ ७५ ॥
nāmasāhasrapāṭhaśca tathā caramajanmani |
yathaiva viralā loke śrīvidyācāravedinaḥ || 75 ||

तथैव विरला गुह्यनामसाहस्रपाठकाः ।
मन्त्रराजजपश्चैव चक्रराजार्चनं तथा ॥ ७६ ॥
tathaiva viralā guhyanāmasāhasrapāṭhakāḥ |
mantrarājajapaścaiva cakrarājārcanaṁ tathā || 76 ||

रहस्यनामपाठश्च नाल्पस्य तपसः फलम् ।
अपठन्नामसाहस्रं प्रीणयेद्यो महेश्वरीम् ॥ ७७ ॥
rahasyanāmapāṭhaśca nālpasya tapasaḥ phalam |
apaṭhannāmasāhasraṁ prīṇayedyo maheśvarīm || 77 ||

स चक्षुषा विना रूपं पश्येदेव विमूढधीः ।
रहस्यनामसाहस्रं त्यक्त्वा यः सिद्धिकामुकः ॥ ७८ ॥
sa cakṣuṣā vinā rūpaṁ paśyedeva vimūḍhadhīḥ |
rahasyanāmasāhasraṁ tyaktvā yaḥ siddhikāmukaḥ || 78 ||

स भोजनं विना नूनं क्षुन्निवृत्तिमभीप्सति ।
यो भक्तो ललितादेव्याः स नित्यं कीर्तयेदिदम् ॥ ७९ ॥
sa bhojanaṁ vinā nūnaṁ kṣunnivṛttimabhīpsati |
yo bhakto lalitādevyāḥ sa nityaṁ kīrtayedidam || 79 ||

नान्यथा प्रीयते देवी कल्पकोटिशतैरपि ।
रस्माद्रहस्यनामानि श्रीमातुः प्रयतः पठेत् ॥ ८० ॥
nānyathā prīyate devī kalpakoṭiśatairapi |
rasmādrahasyanāmāni śrīmātuḥ prayataḥ paṭhet || 80 ||

इति ते कथितं स्तोत्रं रहस्यं कुम्भसम्भव ।
नाविद्यावेदिने ब्रूयान्नाभक्ताय कदाचन ॥ ८१ ॥
iti te kathitaṁ stotraṁ rahasyaṁ kumbhasambhava |
nāvidyāvedine brūyānnābhaktāya kadācana || 81 ||

यथैव गोप्या श्रीविद्या तथा गोप्यमिदं मुने ।
पशुतुल्येषु न ब्रूयाज्जनेषु स्तोत्रमुत्तमम् ॥ ८२ ॥
yathaiva gopyā śrīvidyā tathā gopyamidaṁ mune |
paśutulyeṣu na brūyājjaneṣu stotramuttamam || 82 ||

यो ददाति विमूढात्मा श्रीविद्यारहिताय च ।
तस्मै कुप्यन्ति योगिन्यः सोऽनर्थः सुमहान् स्मृतः ॥ ८३ ॥
yo dadāti vimūḍhātmā śrīvidyārahitāya ca |
tasmai kupyanti yoginyaḥ so'narthaḥ sumahān smṛtaḥ || 83 ||

रहस्यनामसाहस्रं तस्मात् सङ्गोपयेदिदम् ।
स्वतन्त्रेण मया नोक्तं तवापि कलशीसुत ॥ ८४ ॥
rahasyanāmasāhasraṁ tasmāt saṅgopayedidam |
svatantreṇa mayā noktaṁ tavāpi kalaśīsuta || 84 ||

ललिताप्रेरणेनैव मयोक्तं स्तोत्रमुत्तमम् ।
कीर्तनीयमिदं भक्त्या कुम्भयोने निरन्तरम् ॥ ८५ ॥
lalitāpreraṇenaiva mayoktaṁ stotramuttamam |
kīrtanīyamidaṁ bhaktyā kumbhayone nirantaram || 85 ||

तेन तुष्टा महादेवी तवाभीष्टं प्रदास्यति ।

श्रीसूत उवाच -
इत्युक्त्वा श्रीहयग्रीवो ध्यात्वा श्रीललिताम्बिकाम् ॥ ८६ ॥

आनन्दमग्नहृदयः सद्यः पुलकितोऽभवत् ॥ ८७ ॥

tena tuṣṭā mahādevī tavābhīṣṭaṁ pradāsyati |

śrīsūta uvāca -
ityuktvā śrīhayagrīvo dhyātvā śrīlalitāmbikām || 86 ||

ānandamagnahṛdayaḥ sadyaḥ pulakito'bhavat || 87 ||


॥ इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे उत्तरखण्डे श्रीहयग्रीवागस्त्य संवादे श्रीललितानामसहस्रफलनिरूपणं सम्पूर्णम् ॥
|| iti śrībrahmāṇḍapurāṇe uttarakhaṇḍe śrīhayagrīvāgastya saṁvāde śrīlalitānāmasahasraphalanirūpaṇaṁ sampūrṇam ||